
- Çoğu bitkinin aksine böcekleri nektar değil, çiftleşme vaadiyle kendine çekerler. Çiçekler, dişi tozlayıcının vücut şekline, tüylerine ve hatta kanat yansımalarına tıpatıp benzer. Dahası bazı türler dişi böceğin kokusunu da taklit etmektedir.
- Cinse bağlı çoğu tür sadece tek bir tozlayıcı için özelleşmiştir. Bu, tozlayıcının bir bölgede yok olmasının, orkidenin de zamanla neslinin tükeneceği anlamına gelmektedir.
- Öte yandan bazı türler, çiçek açma döneminde tozlayıcı tarafından ziyaret edilmediğinde kendi kendini tozlamak üzerine bir B planına sahiptir.
- Türkiye Ophrys cinsinin çeşitlik merkezidir. Dolayısıyla çok sayıda endemik taksona ev sahipliği yapmaktadır.
Tanımı
Ophrys (Arısalebi) çoğunlukla küçük boylu orkidelerden oluşan bir cinstir. 2 adet yuvarlak ve bölünmemiş yumruları vardır. Gövde çıplaktır. Yapraklar çoğunlukla tabanda rozet halinde ya da gövdede olup bunlar beneksizdir. Çiçek durumu gevşektir. Çiçekler oldukça gösterişlidir ve çeşitli böcekleri andırırlar. Çanak ve taç yapraklar serbest ve yayılıcıdır. Çanak yapraklar daha iri, zaman zaman kıvrık, genellikle çıplak, yeşil, pembe ya da beyazımsıdır. Taç yapraklar çıplak ya da kıllıdır. Labellum mahmuzsuz, düzleştirilmiş, kavisli ya da güçlü biçimde dışbükey, düz, neredeyse düz ya da üç loblu, zaman zaman tabanda iki koniksi yanal çıkıntılı, sıklıkla belirgin, bükük, yatay ya da yukarı dönük tüysüz uç uzantılı ya da daha az belirgin uç mukrosu ile üst bölümde kadifemsi, çeşitli desenlerde, sıklıkla parlak, çıplak merkez bölge ya da desenli, bazı türlerde de parlak renkli kalkan biçimli bir bölgelidir. Sütun kısa ya da gagalı, küt, sivri ya da sipsivri uçlu bir bağladır. Pollinia iki adettir. Yumurtalık sapsız ve çıplaktır.
Ophrys
Biyocoğrafik dağılım ve sistematik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Cins, Akdeniz havzası başta olmak üzere Avrupa’dan Türkistan’a kadar uzanan bir alanda yayılış göstermektedir.
🧬 Takson Kartı
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir.
Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Orkide kökünden ‘salep’ adı verilen, sakinleştirici etkisi olan ve oldukça besleyici olan bir toz elde edilmektedir. Bu toz ekmek ve dondurma yapımında kullanıldığı gibi içecek olarak da tüketilmektedir. Musilaj bakımından da zengindir ve mide-bağırsak kanalı tahriş vakalarında başvurulmaktadır.
Yunanca kaş anlamına gelir ve bu bağlamda çiçeklerin kenarlarının belirgin biçimde tüylü olmasına dikkat çekmektedir. Diğer görüş ise Roma uygarlığında kadınların kaşlarını karartmak için bu bitkileri kullanmaları ile ilgilidir. Bu doğrultuda Plinius, bitkileri Roma’da kadınların kaşlarını karartmak için kullandıklarını yazar.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır.
Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Kocaeli’ndeki türler
-

Ophrys × grafiana (Melez arısalebi)
Ophrys × grafiana (Melez arısalebi) Kocaeli’nde sadece bir bölgede tespit ettiğimiz melez bir orkide türüdür.
-

Ophrys apifera (Arı orkidesi)
Ophrys apifera (Arı orkidesi) genelde çalılıklar ve çayırlarda görülen ve yaz başında çiçek açan bir orkide türüdür.
-

Ophrys bombyliflora (Bombus salebi)
Ophrys bombyliflora (Bombus salebi) genelde nemli çayırlarda görülen ve bahar aylarında çiçek açan küçük bir orkide türüdür.
-

Ophrys fusca (Kedi gözü)
Ophrys fusca (Kedi gözü) genelde nemli çayırlarda görülen ve bahar aylarında çiçek açan bir orkide türüdür.
-

Ophrys holosericea (Deşdiye salebi)
Ophrys holosericea (Deşdiye salebi) genelde makilik alanlarda görülen ve bahar ortasından yaz başına kadar çiçek açan bir orkide türüdür.
-

Ophrys lutea subsp. galilaea (Sarı salep)
Ophrys lutea subsp. galilaea (Sarı salep) genelde makilik alanlarda görülen ve bahar aylarında çiçek açan küçük bir orkide türüdür.
-

Ophrys scolopax (Sinek salebi)
Ophrys scolopax (Sinek salebi) makilik alanlar ve çayırlarda görülen ve bahar sonundan yaz ortasına kadar çiçek açan bir orkide türüdür.
-

Ophrys scolopax subsp. cornuta (Çulluk salebi)
Ophrys scolopax subsp. cornuta (Çulluk salebi) genelde çalılık alanlarda görülen ve bahar aylarında çiçek açan bir orkide türüdür.
-

Ophrys speculum (Ayna salebi)
Ophrys speculum (Ayna salebi) nemli çayırlarda görülen ve bahar aylarında çiçek açan nadir bir orkide türüdür.
-

Ophrys sphegodes subsp. catalcana (Çatalca salebi)
Ophrys sphegodes subsp. catalcana (Çatalca salebi) genelde nemli çayırlarda görülen ve bahar aylarında çiçek açan bir orkide türüdür.
-

Ophrys sphegodes subsp. taurica (Tavşan salebi)
Ophrys sphegodes subsp. taurica (Tavşan salebi) genelde nemli çayırlarda görülen ve bahar aylarında çiçek açan bir orkide türüdür.
-

Ophrys umbilicata (Göbekli salep)
Ophrys umbilicata (Göbekli salep) genelde makilik alanlarda görülen ve bahar aylarında çiçek açan nadir bir orkide türüdür.
-

Ophrys umbilicata subsp. bucephala (Başgöbeklisalep)
Ophrys umbilicata subsp. bucephala (Başgöbeklisalep) çoğunlukla çayırlarda görülen ve bahar aylarında çiçek açan nadir bir orkidedir.
Leave a Comment