Coğrafi dağılım.
Orchidaceae familyası kozmopolit yayılışa sahiptir.
Bazı türler, tozlayıcı böceğin dişisinin hem görünümünü hem de kokusunu taklit etmede uzmanlaşmıştır.
Orkideler milyonlarca tohum üretebilir ancak tohumlar toz halindedir ve besin deposu yoktur. Bu nedenle çimlenebilmek için belirli mantarlarla iş birliği yapmak zorundadırlar. Mantar orkide tohumuna besin verir, orkide de büyüyünce mantara ev sahipliği yapar.
Özellikle tropikal kuşaktaki orkideler, ağaç dallarında veya kayalarda yaşarlar. Ancak parazit değillerdir, sadece destek alırlar. Kökleri havadaki nemi emmek için özel bir süngerimsi dokuyla kaplıdır.
Bazı orkidelerde nektar bitince çiçeğin rengi değişir. Bu tozlayıcıların nektarsız çiçekle vakit kaybetmemesine yönelik bir stratejidir.
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Orkidelerin çiçek açma zamanları, tozlayıcı böceklerin aktif olarak uçtukları zamanla örtüşür. Bazı orkide türleri taklit konusunda oldukça mesafe kaydetmişlerdir. Evlerde ya da ofislerde sıklıkla gördüğümüz güve orkideleri (Phalaenopsis) adlarını, çiçeklerinin rüzgarlı havalarda tıpkı bir güve gibi kanat çırpıyor olmasına borçludur. Yine başka bir orkide türünün çiçekleri çürümüş et görünümündedir. Ayrıca bu et üzerinde beyaz renkli kurtçukları taklit eden yapılar da mevcuttur. Dahası çiçek, çürümüş et gibi kokmaktadır. Orkidelerin tozlaşma mekanizmaları o kadar karışıktır ki, bazı durumlarda bir böceğin düşmanı ya da avı olan başka bir böceği de taklit edebilirler. Bu durumda “av” olarak gördüğü çiçeğe saldıran “avcı” böcek, mücadelesi sırasında çiçeğin polenlerine de bulaşmış olacaktır.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır.
Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Orkide kökünden ‘salep’ adı verilen, sakinleştirici etkisi olan ve oldukça besleyici olan bir toz elde edilmektedir. Bu toz ekmek ve dondurma yapımında kullanıldığı gibi içecek olarak da tüketilmektedir. Musilaj bakımından da zengindir ve mide-bağırsak kanalı tahriş vakalarında başvurulmaktadır.
Orchidaceae (Salepgiller) çok yıllık, karasal, çürükçül (saprophyticus), epifit, çok nadiren yeraltında, sarılıcı ya da sucul bitkilerden oluşan bir ailedir. Bunlar rizomlu, yumrulu ya da kökgövdeli olup köklerde ya da başka organlarında mantarlar (Mycorrhiza) bulunur. Genellikle simpodiyal (sympodialis) ya da zaman zaman monopodiyal (monopodialis) büyürler. Gövde genellikle yapraksıdır. Ancak yapraklar sıklıkla bırahte benzeri kılıflı pullara indirgenmiştir. Tabanda ya da yakınındaki düğümlerarasında sıklıkla sahte soğan adı verilen şişlikler görülmektedir. Epifit türlerin genellikle aşırı su kaybı ve aşırı sıcak durumlardan korunmak için velamen adı verilen ölü hücrelerden oluşan katmanları vardır. Yapraklar nadiren tüylüdür. Yine nadiren uçta bölünmüş olsalar da genellikle bölünmemişlerdir. Almaşlı ya da nadiren karşılıklı dizilişli, sıklıla ikili dizilişli, sıklıkla etli ve çoğunlukla silindirik ve oluksu, neredeyse her zaman çiçek durumu sapının tabanını çevreleyen kılıflıdır. Çiçek durumu başak, salkım ya da bileşik salkım halindedir. Bunlar terminal ya da koltuklardadır.
Çiçekler nadiren tek taraflı ya da ikili dizilişlidir ya da çiçekler tektir. Bunlar bırahteli, erselik ya da nadiren çok veya tek eşli, tek simetrili, sapsız ya da değişik biçimlerde saplı, sıklıkla burkuk ya da değildir. Çiçekler altdurumlu yumurtalıklıdır (epigynous). Çiçek örtüsü bölümleri altı adettir. Bunlar genellikle serbest ya da zaman zaman değişik biçimlerde kaynaşık, birbirine ya da sütuna kaynaşık ya da bitişik ve 2 sıra halinde düzenlenmiştir. 2 sıra benzerdir ya da dış sıra (çanak yapraklar) çanak benzeri iken iç sıra (taç yapraklar) taç benzeridir ya da dış sıra taç benzeri iken iç sıra hayli küçültülmüştür. Dış sıranın orta bölümü (sırt çanak yaprağı) sıklıkla farklı büyüklük ve biçimde olup yanal olan 2 bölümden farklıdır. İç sıranın orta bölümü neredeyse her zaman yanal olan 2 bölümden belirgin biçimde farklıdır. Dış sıranın bölümleri ile iç sıranın iki yanal bölümü özellikle boyut, şekil ve renk bakımından temelde benzer olduğunda tepal olarak adlandırılır.
İç sıranın orta bölümü (labellum) düz ya da değişik biçimlerde loblu, sıklıkla derin kesikli ya da saçaklı, sıklıkla parlak renkli, benekli ya da değişik biçimlerle süslüdür ve sıklıkla geriye doğru bir mahmuzu vardır. Genellikle 2 ya da 3 parçaya ayrılır. Tabandaki bölüme hypochile denilir ve genellikle sütunun tabanına menteşelidir veya bir pençe şeklinde daraltılmıştır. Orta bölüme mesochile, üst bölüme ise epichile adı verilir. Başçıklar taban ya da uçlarından tutturulmuştur. Pollinia unumsu, mumsu ya da boynuzlu kütleler bulundurur. Ercik 1, 2 ya da 3 adettir. Boyuncuk ile birleşerek sütun (gynostegium) adı verilen özel organı oluşturur. Yumurtalık alt durumlu ve 1 ya da nadiren 3 bölümlüdür. Tohumtaslağı çok sayıda ve küçüktür. Tepecik 3 adet, verimli ya da sadece iki yanal olan verimlidir. Meyve kapsül formundadır.
Kocaeli’ndeki cinsler
Anacamptis (Sivrisalep) bahar aylarında nemli çayırlarda görülen bir orkide cinsidir ve ilimizdeki b…
Read MoreCephalanthera (Çamçiçeği) genellikle orman altları ile makilik alanlarda görülen ve sağlam görünümlü…
Read MoreDactylorhiza (Balkaymaksalebi) genelde nemli çayırlarda görülen ve karasal orkide türlerinden oluşan…
Read MoreEpipactis (Bindallıçiçeği) genelde orman sınırlarında görülen ve bazı türleri bir metreye kadar büyü…
Read MoreHimantoglossum (Keşkeşçiçeği) genelde ormanlık alanlarda görülen ve sağlam yapılı orkideleri barındı…
Read MoreLimodorum (Saçuzatan) çürümekte olan organik maddelerden faydalanarak hayatta kalan orkidelerden olu…
Read MoreNeotinea (Benliçamsalebi) genelde çalılık alanlar ile çayırlarda görülen küçük boylu orkideleri barı…
Read MoreNeottia (Asalaksalep) genelde orman altlarında görülen ve bazı türleri tamamen klorofilden yoksun ol…
Read MoreOphrys (Arısalebi) çayırlarda görülen ve çiçek desenlerinin çeşitli böcekleri andırması ile dikkat ç…
Read MoreOrchis (Salep) genelde çayırlar ve orman sınırlarında görülen ve çarpıcı çiçeklere sahip olan orkide…
Read MorePlatanthera (Sümbülsalebi) orman sınırlarındaki nemli alanlarda görülen ve görece gösterişsiz çiçekl…
Read MoreSerapias (Sağırkulak) nemli çayırlarda görülen ve çiçekleri çoğunlukla gövde ile yakın renge sahip o…
Read MoreSpiranthes (İncisalebi) sarmal biçimde dizili çiçekleri ile karakteristik olan ve geniş yayılıma sah…
Read MoreSteveniella (Takkelisalep) genellikle ormanlık alanların civarında bulunan ve tek tür barındıran bir…
Read More












