Dudağın merkezindeki geniş ve metalik mavi renkli ayna en ayırt edici özelliğidir. Teşhis için en kolay yöntem oldukça karakteristik olan dudak desenlerinin incelenmesidir. Ancak bu cinste tür teşhisinin oldukça zorlayıcı olduğunu da ekleyelim.
Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Tanımı
Genellikle 10 ila 40 cm büyüyebilen bir bitkidir. Yapraklar tabanda, 3 ila 5 arası sayıda, mızraksı ila dikdörtgensidir. Gövdede en çok üç adet, kılıflı ve gövdeye sarılıcı yaprak bulundurur. Çiçek durumu yayılıcıdır ve 2 ila 8 arası sayıda çiçek bulundurur. Çanak yapraklar dikdörtgensi yumurtamsı, 7 ila 9 mm uzunluğunda ve yeşilimsi ila kahverengimsi mor renklidir. Taç yapraklar 5 mm uzunluğunda, geriye kıvrık, mızraksı ve morumsu kahverengi, kadifemsidir. Taç ve çanak yapraklarda menekşe renkli lekeler izlenir. Dudak yuvarlak ya da darca uzatılmış, 10 ila 16 mm uzunluğunda ve üç lobludur. Çiçek kenarları yoğun biçimde kahverengi ila mor renkli tüylü, ortadaki parlak mavi ve kenarları da sarı renklidir. Güneş altında merkezdeki mor ila mavi renkli bölge oldukça belirgin hale gelir. Yumruları salep elde etmek için toplanmaktadır ancak orkidelerin toplanması yasa gereği suçtur. Dilimizde ayna salebi ve mavi boncuk adları ile bilinmektedir.
Genellikle Dasyscolia ciliata erkekleri tarafından tozlanırlar. Çiçek görünüm ve renk itibariyle bu arıların dişilerine benzer. Çiçeklerin ortasındaki parlak mavi bölge ise arıların güneş altında uçarken gökyüzünün kanatlarındaki yansımasını andırır. Ayrıca çiçek, dişi arıların kokusunu da taklit eder.
Mavi aynanın etrafı, koyu kestane renginde, oldukça uzun ve yoğun tüylerle kaplıdır. Bu tüyler, dişi tozlayıcının vücut dokusunu taklit eder ve erkek tozlayıcı çiçeğe konduğunda farkı anlayamaz.
Yunanca kaş anlamına gelir ve bu bağlamda çiçeklerin kenarlarının belirgin biçimde tüylü olmasına dikkat çekmektedir. Diğer görüş ise Roma uygarlığında kadınların kaşlarını karartmak için bu bitkileri kullanmaları ile ilgilidir. Plinius, bitkileri Roma’da kadınların kaşlarını karartmak için kullandıklarını yazar. Epitet Latince ayna anlamına gelir. Çiçeğin merkezindeki parlak mavi bölgeye işaret eder.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Biyocoğrafik dağılım ve ekolojik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Bu tür, Akdeniz havzasına özgüdür ancak yayılış alanında kesintisiz bir hat oluşturmamaktadır.
🧬 Takson Kartı
🌱 Ekolojik Profil
Çalılık, makilik, ormanlık alan sınırı, çayırlar
Geofit
Mart – Nisan
15 Nian 2025 • Gebze • 70 m • Çayır
🗺️ Türkiye gözlemleri
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Fotoğrafları
Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.
Leave a Comment