
Kocaeli’nin en erken çiçek açan arı orkidelerinden biridir. Çiçeklerin 2-8 adet ve görece küçük olması ayırt edicidir. Teşhis için en kolay yöntem oldukça karakteristik olan dudak desenlerinin incelenmesidir. Ancak bu cinste tür teşhisinin oldukça zorlayıcı olduğunu da ekleyelim.
Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Tanımı
Genellikle 20 ila 50 cm büyüyebilen sağlam yapılı bir bitkidir. Yumru yuvarlaktır. Gövde yapraksıdır. Yaprakları güz aylarında rozet halinde belirir. Gövde yapraksıdır. Çiçekler 3 ila 8 arası sayıdadır. Çanak yaprak oldukça büyük, 12 ila 16 mm uzunluğunda ve 5 ila 9 mm genişliğinde, menekşe gül ila beyazımsı renklidir ve ortasında yeşil bir damar izlenir. Taç yapraklar 5 mm uzunluğunda, yeşilimsi ya da morumsu renkte olup kadifemsidir. Dudak üç lobludur, yandaki iki lob tüylüdür ve belirgin çıkıntı mevcuttur, koyu kırmızı kahverengi ve kadifemsidir. Orta lob sivri uçludur ve arıların yuvarlak gövdesini oluşturacak şekilde geriye doğru bükülmüştür. Bu kahverengidir ve sarıyla çevrelenmiş koyu, köşeli bir U ya da H şekli barındırır. Yine de dudak desenleri hayli değişkendir. Tür kendi kendine tozlaşma yeteneğine sahiptir. Dilimizde arı orkidesi ve arı salebi adları ile bilinmektedir.
Dudak kahverengi zemin renkli, bazen sarı veya sarımsı yeşil kenarlı, düz ya da hafifçe içbükey, tabanda kamamsı, kenarları daima geriye kıvrık, tabanda belirgin bir şekilde uzunlamasına çatlaklı, 7 ila 26 mm uzunluğunda, 5 ila 21 mm genişliğinde, özellikle kenarlara doğru kadifemsi ve 3 lobludur. Orta lob yanal loblardan belirgin biçimde uzun, çentikli ya da iki loblu kahverengimsi mor renkli ve kadifemsidir. Sütun yuvarlaktır ve tabana doğru daralmaz. Tek çiçek 10.000’in üzerinde tohum üretebilir. Dilimizde kedi gözü adı ile bilinmektedir.
Andrena arıları tarafından tozlanır ve erkekleri çekebilmek için dişi arıların görünümlerini taklit etmesinin yanı sıra kokularını da yayar. Çoğu arı orkidesi türünün aksine, bu türde tozlayıcı çiçeğe baş aşağı konar ve dolayısıyla polenler karnına bulaşır.
Çiçek üzerindeki metalik mavi ila mor renkli W harfi, başka bir deyişle ayna, böcekleri kandırmak üzerine özelleşmiştir.
Yunanca kaş anlamına gelir. Çiçeklerin kenarları belirgin biçimde tüylüdür. Diğer görüş ise Roma uygarlığında kadınların kaşlarını karartmak için bu bitkileri kullanmaları ile ilgilidir. Plinius, bitkileri Roma’da kadınların kaşlarını karartmak için kullandıklarını yazar. Epitet Latince koyu renkli anlamına gelir. Çiçek rengine işaret eder.
Biyocoğrafik dağılım ve ekolojik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Bu tür, Akdeniz havzasına özgüdür.
🧬 Takson Kartı
🌱 Ekolojik Profil
Çalılık, makilik, ormanlık alan sınırı, çayırlar
Geofit
Mart – Nisan
17 Nisan 2025 • İzmit • 350 m • Çayır
🗺️ Türkiye gözlemleri
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Fotoğrafları








Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.
Leave a Comment