Ophrys (Arısalebi)

Hüseyin Doğan avatarı
Ophrys apifera
🌟 Kısa bilgi
  • Çoğu bitkinin aksine böcekleri nektar değil, çiftleşme vaadiyle kendine çekerler. Çiçekler, dişi tozlayıcının vücut şekline, tüylerine ve hatta kanat yansımalarına tıpatıp benzer. Dahası bazı türler dişi böceğin kokusunu da taklit etmektedir.
  • Cinse bağlı çoğu tür sadece tek bir tozlayıcı için özelleşmiştir. Bu, tozlayıcının bir bölgede yok olmasının, orkidenin de zamanla neslinin tükeneceği anlamına gelmektedir.
  • Öte yandan bazı türler, çiçek açma döneminde tozlayıcı tarafından ziyaret edilmediğinde kendi kendini tozlamak üzerine bir B planına sahiptir.
  • Türkiye Ophrys cinsinin çeşitlik merkezidir. Dolayısıyla çok sayıda endemik taksona ev sahipliği yapmaktadır.

Tanımı

Ophrys (Arısalebi) çoğunlukla küçük boylu orkidelerden oluşan bir cinstir. 2 adet yuvarlak ve bölünmemiş yumruları vardır. Gövde çıplaktır. Yapraklar çoğunlukla tabanda rozet halinde ya da gövdede olup bunlar beneksizdir. Çiçek durumu gevşektir. Çiçekler oldukça gösterişlidir ve çeşitli böcekleri andırırlar. Çanak ve taç yapraklar serbest ve yayılıcıdır. Çanak yapraklar daha iri, zaman zaman kıvrık, genellikle çıplak, yeşil, pembe ya da beyazımsıdır. Taç yapraklar çıplak ya da kıllıdır. Labellum mahmuzsuz, düzleştirilmiş, kavisli ya da güçlü biçimde dışbükey, düz, neredeyse düz ya da üç loblu, zaman zaman tabanda iki koniksi yanal çıkıntılı, sıklıkla belirgin, bükük, yatay ya da yukarı dönük tüysüz uç uzantılı ya da daha az belirgin uç mukrosu ile üst bölümde kadifemsi, çeşitli desenlerde, sıklıkla parlak, çıplak merkez bölge ya da desenli, bazı türlerde de parlak renkli kalkan biçimli bir bölgelidir. Sütun kısa ya da gagalı, küt, sivri ya da sipsivri uçlu bir bağladır. Pollinia iki adettir. Yumurtalık sapsız ve çıplaktır.

FLORA NICOMEDIAE • MEDITERRANEAN–EUROPE–TURKISTAN

Ophrys

Biyocoğrafik dağılım ve sistematik profil

🌍 Coğrafi Dağılım

Cins, Akdeniz havzası başta olmak üzere Avrupa’dan Türkistan’a kadar uzanan bir alanda yayılış göstermektedir.

🧬 Takson Kartı

Alem Plantae
Takım Asparagales
Familya Orchidaceae
Cins Ophrys L.
💡 Biliyor muydunuz?

Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir.

Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.

🗣 Folklor

Orkide kökünden ‘salep’ adı verilen, sakinleştirici etkisi olan ve oldukça besleyici olan bir toz elde edilmektedir. Bu toz ekmek ve dondurma yapımında kullanıldığı gibi içecek olarak da tüketilmektedir. Musilaj bakımından da zengindir ve mide-bağırsak kanalı tahriş vakalarında başvurulmaktadır.

🌐 Etimoloji

Yunanca kaş anlamına gelir ve bu bağlamda çiçeklerin kenarlarının belirgin biçimde tüylü olmasına dikkat çekmektedir. Diğer görüş ise Roma uygarlığında kadınların kaşlarını karartmak için bu bitkileri kullanmaları ile ilgilidir. Bu doğrultuda Plinius, bitkileri Roma’da kadınların kaşlarını karartmak için kullandıklarını yazar.

⚠️ Dikkat

Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır.

Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.

Kocaeli’ndeki türler

Leave a Comment

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir