Tanımı
Iris (Süsen) rizomlu ya da soğanlı çok yıllık otlardan oluşan bir cinstir. Gövde belirsiz ya da iyi gelişmiştir. Çiçekli gövdeler basit ya da dallı, dik, katı ya da içi boş, silindirik ya da hafifçe düzleştirilmiştir. Yapraklar çoğunlukla tabanda, 3 ila 10 adet, düz, kılıç biçiminde, dört köşeli ya da silindiriktir. Gövdede yaprak yoktur ya da en çok 4 adettir. Bunlar genellikle tabandaki yapraklara benzer. Çiçek durumu yelpazemsi, tek ya da daha çok çiçekli ve sıpata benzeridir. Çiçeklerin ömrü 1 ila 4 gündür, bunlar saplı ya da sapsız ve zaman zaman hafifçe kokuludurlar. Çiçek örtüsü beyaz, sarı, bronz, kahverengi, bakır, kırmızı, mavi ya da mor gibi geniş bir renk skalasına sahiptir. Meyve kapsül formundadır. Tohumlar 4 ila 20 adet, koyu kahverengi, zarsı ve pürüzsüz ya da mantarımsıdır.
Takson kartı
- Plantae (Bitkiler alemi)
- Asparagales (Kuşkonmaz takımı)
- Iridaceae (Süsengiller)
Iris Tourn. ex L.
Bazı türlerin rizomlarına parfümeride başvurulmaktadır. Bunlar ayrıca sakinleştirici ve bebeklerde diş çıkarmaya yardımcı olarak kullanılmaktadır. Cins kuzey yarımküreye özgüdür ancak süs bitkisi değeri nedeniyle günümüzde güney yarımküreye de yayılmıştır.🔗 Türkiye’de süsen çiçekleri sıklıkla mezarlara (Çoğunlukla Iris germanica) dikilir. Antik Yunanda tanrıların habercisi olan Iris’in vefat etmiş kadınların ruhlarına öteki dünyada rehberlik ettiğine inanılır ve bu nedenle özellikle hanımların mezarlarına dikilirdi. Juno’nun sembolüdür. Bitki duygusuzluğu simgeler.
Etimoloji
Cins adını Iris’ten almıştır. Hesiodos, Iris’in gökkuşağını simgelediğini, bu nedenle yer ile gök ya da diğer bir deyişle tanrılar ile insanların arasında bir köprü görevi gördüğünü kaydetmektedir. Doğallıkla Iris, tıpkı Hermes gibi tanrıların habercisidir. Çoğunlukla Hera’nın sürdüğü at arabasının arkasında oturur bir biçimde resmedilmiş olan İris, birçok primitif kavimde görülen, gökkuşağının cennetle yeryüzü arasında bir iletişim görevi üstlendiği yönündeki inanışın kişiselleştirilmiş halidir. Çiçeklerinin yoğun renk varyasyonuna sahip olması nedeniyle gökkuşağı ile ilişkilendirmiştir.
Kocaeli’ndeki türler
-
Iris × germanica (Gök süsen)
Iris × germanica (Gök süsen) özellikle mezarlıklara dikilen, ayrıca tıbbi özellikleri nedeniyle de yetiştirilen bir bitkidir.
-
Iris × hollandica (Hollanda süseni)
Iris × hollandica (Hollanda süseni) on dokuzuncu yüzyılda Hollanda’da melezlenmiş ve günümüzde hayli popüler olan bir bahçe bitkisidir.
-
Iris florentina (Ak süsen)
Iris florentina (Ak süsen) kış sonundan bahar sonuna kadar çiçek açan ve ilimizde özelliklere mezarlıklara dikilen kısır bir bitkidir.
-
Iris foetidissima (Kokar süsen)
Iris foetidissima, kış boyunca duran parlak kırmızı tohumları ve kötü kokulu yaprakları ile karakteristik olan popüler bir süs bitkisidir.
-
Iris junonia (Toros süseni)
Iris junonia (Toros süseni), genelde kayalık yamaçlarda görülen nesli tehlike altındaki endemik bir bitkidir.
-
Iris pseudacorus (Bataklık süseni)
Iris pseudacorus (Bataklık süseni) sulak alanların kenarında görülen ve bahar sonu ile yaz başında çiçek açan bir bitkidir.
-
Iris sintenisii (Çatal süsen)
Iris sintenisii (Çatal süsen) genellikle çalılık alanlarda görülen ve yaz aylarında çiçek açan bir bitkidir.
-
Iris suaveolens (Bodur süsen)
Iris suaveolens (Bodur süsen) genellikle makilik alanlarda görülen ve kokulu çiçeklere sahip olan kısa boylu bir bitkidir.
Leave a Comment