Nasıl tanırım?
Kocaeli’nin doğal bitkisi değildir. Sadece bahçe ve mezarlıklarda görülmektedir. Öte yandan Türkiye’nin bazı sulak bölgelerinde doğallaştığına dair raporlar bulunmaktadır. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Bahçeler, mezarlıklar
Statü
Doğallaşmış
Çiçeklenme
Nisan – Haziran
Arazi notu
09 Mayıs 2025 • İzmit • 110 m • Mezarlık
Bitkinin çiçekleri süsen cinsin diğer üyeleri kadar gösterişli değildir ve ömürleri de kısadır. Öte yandan tohumları parlak kırmızı renklidir ve bazen bahar aylarına kadar bitkinin üzerinde kalmaktadır.
Yapraklarından elde edilen su, evlerdeki tahtakurusu gibi haşereleri kovmak için duvarlara ve yataklara sürülürdü.
Kökü ağrı kesici, spazm çözücü ve müshildir. Kaynatılmış kökler güçlü bir müshildir. Ayrıca adet söktürücü olarak ve döküntüleri temizlemek için kullanılmıştır. Kurutularak toz haline getirilmiş ya da demlenmiş kök, bayılma, sinirsel şikayetlerin tedavisinde ve ağrı ve krampları hafifletmede faydalıdır. Saçkıran vakalarında önerilmiştir.
Dilimizdeki süsen adı Süryanice kaynaklıdır ancak gerçekte Lilium (zambak) cinsi için saklanmıştır. Aslında neredeyse eski uygarlıkların (Mısır, Yunan, Pers, vs.) tamamında süsen farklı formlarla zambak için kullanılan ortak bir isimdir. Öte yandan bu uygarlıkların yazınlarında yer yer modern Lilium ve Iris cinslerine ait bitkiler aynı bölümlerde değerlendirildiğinden Iris cinsi dilimize süsen olarak yerleşmiştir. Açıkçası bu isim tartışmasını zambak için de ayrıca yapmamız gerekmektedir.
Kökleri otçul memeliler için zehirlidir. Bazı insanlarda cilt tahrişlerine ve alerjilere neden olabileceği rapor edilmiştir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adını Iris’ten almıştır. Hesiodos, Iris’in gökkuşağını simgelediğini, bu nedenle yer ile gök ya da diğer bir deyişle tanrılar ile insanların arasında bir köprü görevi gördüğünü kaydetmektedir. Doğallıkla Iris, tıpkı Hermes gibi tanrıların habercisidir. Çoğunlukla Hera’nın sürdüğü at arabasının arkasında oturur bir biçimde resmedilmiş olan İris, birçok primitif kavimde görülen, gökkuşağının cennetle yeryüzü arasında bir iletişim görevi üstlendiği yönündeki inanışın kişiselleştirilmiş halidir. Çiçeklerinin yoğun renk varyasyonuna sahip olması nedeniyle gökkuşağı ile ilişkilendirmiştir. Epitet Latince çok kötü kokulu anlamına gelir. Bitkinin, yaprakları hasar aldığında yaydığı sığır etini andıran karakteristik rahatsız edici kokuya dikkat çekmektedir.
Her dem yeşil ve genellikle 30 ila 90 cm büyüyebilen bir bitkidir. Yapraklar hafifçe yassı, boyuna tek sırtlı ve 3 ya da 4 adettir. Taban yaprakları 30 ila 70 cm uzunluğunda, 1 ila 2,5 cm genişliğinde, koyu yeşil renkli ve kötü kokuludur.
Çiçekler 1 ila 5 adet ve az ya da çok mat sarı lekelerle mat menekşe ya da nadiren sarı renklidir. Çiçek sapı 2 ila 10 cm uzunluğundadır. Spata 5 ila 10 cm uzunluğunda ve otsudur. Hipantiyal tüp yaklaşık 1 cm uzunluğunda ve sağlamdır.
Boyuncuk dalları soluk sarı renklidir. Kapsül 4 ila 7 cm uzunluğunda ve dikdörtgensi elipsoittir. Tohumlar 5 ila 7 mm uzunluğunda, küresel, turuncu kırmızı renkli ve kendi kendine açılan kapsül içinde uzun süre kalıcıdır. Dilimizde kokar süsen adı ile bilinmektedir.