Nasıl tanırım?
Rizomlu, dış tepalin çıplak ve çiçek örtüsü tüpünün 3 santimetreden kısa olması ayırt edici özelliğidir. Kocaeli’nde çiçekleri tamamen sarı olan ve daima sulak alanlarda görülen tek süsen türüdür. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Sulak alan
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Nisan – Mayıs
Arazi notu
13 Mayıs 2023 • Kandıra • 1 m • Deniz kıyısı
Nitrojen ve fosfor gibi maddeleri köklerine toplayarak suyu temizleme özelliği nedeniyle sulak alan sınırlarına dikilmektedir.
Rizomlar her yıl on adede kadar yeni bitki oluşturabilir ve yatay olarak genişleyerek sık ve yoğun koloniler kurar. Bu nedenle doğal bitkisi olmadığı bölgelerde istilacı haline gelir. Ayrıca tohumların üzeri mantarımsı bir doku ile kaplıdır. Bu sayede bir tıpa gibi 2 aya kadar suyun üzerinde kalabilirler. Doğal bitkisi olduğu bölgelerde ise dalgaların toprağı aşındırmasını ve çamurlu kıyıların çökmesini engelleyen canlı bir istinat duvarı görevi görür.
Efsaneye göre I. Clovis, bitkinin yalnızca sığ sularda yetiştiğini bildiğinden, su basmış ovalarda bataklık süsenin büyüyen alanlardan geçerek ordusuyla ilerledi. Bunu bilmeyen rakipleri onu izlemeye çalışırken bataklıkta mahsur kaldı. Fransa monarşisinin sembolü olan Fleur-de-lis’in bu olaya bir gönderme olduğu öne sürülmektedir.
Kavrulmuş tohumlarından kahve elde edilmiştir. Çiçeklerinden sarı, kökten kahverengi boya, kökünden mürekkep elde edilmiştir. Taze rizomlar büzücü, müshil, adet söktürücü, diş ağrısı giderici ve kusturucu olarak kullanılmıştır.
Dilimizdeki süsen adı Süryanice kaynaklıdır ancak gerçekte Lilium (zambak) cinsi için saklanmıştır. Aslında neredeyse eski uygarlıkların (Mısır, Yunan, Pers, vs.) tamamında süsen farklı formlarla zambak için kullanılan ortak bir isimdir. Öte yandan bu uygarlıkların yazınlarında yer yer modern Lilium ve Iris cinslerine ait bitkiler aynı bölümlerde değerlendirildiğinden Iris cinsi dilimize süsen olarak yerleşmiştir. Açıkçası bu isim tartışmasını zambak için de ayrıca yapmamız gerekmektedir.
Bazı insanlarda cilt tahrişi ve alerjiye neden olabileceği rapor edilmiştir. Yaprak ve kökleri zehirlidir ve yutulmaları halinde bir dizi mide sorununa yol açabilirler.
Fotoğrafları









Türkiye gözlemleri
Cins adını Iris’ten almıştır. Hesiodos, Iris’in gökkuşağını simgelediğini, bu nedenle yer ile gök ya da diğer bir deyişle tanrılar ile insanların arasında bir köprü görevi gördüğünü kaydetmektedir. Doğallıkla Iris, tıpkı Hermes gibi tanrıların habercisidir. Çoğunlukla Hera’nın sürdüğü at arabasının arkasında oturur bir biçimde resmedilmiş olan İris, birçok primitif kavimde görülen, gökkuşağının cennetle yeryüzü arasında bir iletişim görevi üstlendiği yönündeki inanışın kişiselleştirilmiş halidir. Çiçeklerinin yoğun renk varyasyonuna sahip olması nedeniyle gökkuşağı ile ilişkilendirmiştir. Epitet Antik Yunanca sahte Acorus anlamına gelir. Açık bir şekilde türün yapraklarının Acorus calamus (eğir) yapraklarına benzemesine işaret eder. İki tür de sulak alanlarda görülmektedir. İkili adlandırma öncesi adı “Acorus adulterinus”tur.
70 ila 150 cm büyüyebilen bir bitkidir. Yapraklar diktir ve 90 cm uzunluğunda, 3 cm genişliğindedir. Çiçekler parlak sarı renklidir, 10 cm uzayabilirler. Meyvesi 4 ila 7 cm uzunluğunda bir kapsüldür ve birçok soluk kahverengi tohum barındırır.
Rizomları ve su yoluyla dağılan tohumları ile kolayca yayılmaktadır. Sucul bir bitki olmasına rağmen rizomlar kuru toprakta da hayatta kalabilmektedir.
Iris pseudacorus dilimizde bataklık süseni, yalancı eğir, kılıç otu, sarı süsen ve kelbaş adları ile bilinmektedir.