Coğrafi dağılım.
Cins, özellikle Güney Afrika olmak üzere Avrasya ve Afrika’ya özgüdür ancak süs bitkisi değeri nedeniyle günümüzde Amerika ve Avustralya’ya da yayılmıştır.
Avrupa’da, özellikle İngiltere’de gelişen çiçek diline göre bir kadına glayöl göndermek, ilan-ı aşk anlamına gelirdi. Eğer glayöl buketinde açmış çiçek sayısı beş ise bu da saat 5’te buluşma teklifi demekti.
İkinci Dünya Savaşı sırasında gıda ve vitamin kıtlığı baş gösterince, kormusları yüksek oranda C Vitamini barındıran bitkiler kurutulup öğütüldükten sonra skorbüt hastalığından korunmak için kullanıldı.
Kormusu saran ve gömlek adıyla bilinen dış katman, kuruduğunda kahverengi, lifli ve birbirine paralel çizgilerden oluşan çok sert ağsı bir zırh oluşturur. Bu zırh, yeraltındaki kemirgenlerin ve böceklerin kormusa zarar vermesini engelleyen bir savunma sistemidir.
Güney Afrika cinsin çeşitlilik merkezidir.
Günümüzde tamamı Güney Afrika kökenli taksonlardan elde edilmiş binlerce çeşidi bulunmaktadır. İşin doğrusu yaklaşık 300 Gladiolus türünün sadece 10 tanesi Avrasya’da, geri kalanı ise Afrika kıtasında görülmektedir.
Cinsin gladyatör bağlantısı sadece kılıç benzeri yaprakları ile sınırlı değildir. Gladyatörlerin arenaya girerken zafer ve korunma umuduyla Gladiolus çiçeklerini boyunlarına taktıkları ve kazanan gladyatörün üzerine seyirciler tarafından çiçeklerinin atıldığı rivayet edilmiştir. Avrupa’da kullanılan “ölüm ya da glayöl” deyimi bu duruma bir göndermedir. Antik Roma tanrısı Pluto da glayöl tacı ile tasvir edilmiştir.
Türkiye’deki Gladiolus türlerinin yarıya yakını sadece ülkemizde görülmektedir.
Gladiolus (Kılıçotu) tüysüz çok yıllık bitkilerden oluşan bir cinstir. Kormus simetrik, oval ila neredeyse küreseldir. Gömlek derimsi ila lifli ve ağsıdır. Yapraklar birkaç adet ve mızraksı ila şeritsidir. Gövde silindirik ve basit ya da dallıdır. Çiçek durumu başak formundadır.
Bırakte genellikle yeşil renklidir ancak çiçek zamanı kuru ve kahverengi olabilir. Tepaller gelişmiş ve zaman zaman hayli uzun olan tüpte birleşmiştir, uzunlukları aynı değildir ve tepedeki geniş, kemerli ila külahlıdır. Alttaki tepallar ise üsttekinden daha dardır.
Çiçek örtüsü huni biçimindedir ve ercikler tabanına tutturulmuştur. Boyuncuk, uca doğru genişleyen, kaşık biçimli ipliksi üç dala sahiptir. Yumurtalık üç bölümlüdür. Kapsül büyük, dikdörtgensi ya da küresel ve hafifçe şişkindir. Tohumlar genellikle çok sayıda ve kanatlıdır.
