Nasıl tanırım?
Dış tepalin (fall) sakallı, gövdenin dallı ve çiçek zamanı yaklaşık 60 santimetre boyunda olması ile çiçek durumunun yaprakların aşması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Kayalık yamaçlar, ormanlık
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Mayıs – Haziran
Arazi notu
19 Mayıs 2025 • Kartepe • 850 m • Kayalık
Farklı popülasyonlarda farklı renklerde çiçekler sergileyebilir ki bu süsen cinsinde yaygın bir durumdur. Örneğin Kocaeli’ndeki popülasyonların çiçekleri sarı ve bırahteleri mor renkli iken güneye doğru inildikçe çiçekleri mavi renkli örnekler görülmektedir. Ayrıca bunların bırahtelerinde mor bölge çok küçüktür.
Bazı otoriteler türün Iris germanica‘nın doğallaşmış bir formu olduğunu öne sürmektedir ancak kromozom sayısı ondan farklıdır.
Dilimizdeki süsen adı Süryanice kaynaklıdır ancak gerçekte Lilium (zambak) cinsi için saklanmıştır. Aslında neredeyse eski uygarlıkların (Mısır, Yunan, Pers, vs.) tamamında süsen farklı formlarla zambak için kullanılan ortak bir isimdir. Öte yandan bu uygarlıkların yazınlarında yer yer modern Lilium ve Iris cinslerine ait bitkiler aynı bölümlerde değerlendirildiğinden Iris cinsi dilimize süsen olarak yerleşmiştir. Açıkçası bu isim tartışmasını zambak için de ayrıca yapmamız gerekmektedir.
Bu takson Türkiye endemiğidir. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Yaprak ve kökler zehirli olup tüketilmesi halinde mide ve bağırsaklara ciddi zararlar vermektedir. Ayrıca temas halinde bazı kişilerde alerji ve cilt tahrişine neden olabilmektedir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adını Iris’ten almıştır. Hesiodos, Iris’in gökkuşağını simgelediğini, bu nedenle yer ile gök ya da diğer bir deyişle tanrılar ile insanların arasında bir köprü görevi gördüğünü kaydetmektedir. Doğallıkla Iris, tıpkı Hermes gibi tanrıların habercisidir. Çoğunlukla Hera’nın sürdüğü at arabasının arkasında oturur bir biçimde resmedilmiş olan İris, birçok primitif kavimde görülen, gökkuşağının cennetle yeryüzü arasında bir iletişim görevi üstlendiği yönündeki inanışın kişiselleştirilmiş halidir. Çiçeklerinin yoğun renk varyasyonuna sahip olması nedeniyle gökkuşağı ile ilişkilendirmiştir. Epitet Latince Juno’ya ait anlamına gelir. Juno, Roma mitolojisinde Jüpiter’in kardeşi ve karısıdır. Aile ve doğumla ilişkilendirilen oldukça önemli bir tanrıçadır.
Genellikle 20 ila 45 cm büyüyebilen bir bitkidir. Rizomlar kısa ve birkaç ikincil köklüdür. Yapraklar parlak, kılıflı, 12 ila 35 cm uzunluğunda, 1,5 ila 2,5 cm genişliğindedir. Bunlar düz ya da hafifçe oraksı ve grimsi yeşil renkli olup bunlar kış mevsiminde ölmektedir.
Gövde dallıdır ve en çok yedi adede kadar çiçek taşımaktadır. Bırahte ve ikincil bırahte kayıksı, hafifçe şişkin, küt uçlu, soluk yeşil ya da çiçek zamanı neredeyse tamamen kuruzarsı ve 4 cm uzunluğundadır.
Çiçekler çeşitli renklerde olup, soluk mor damarlı beyaz, kahverengi ya da yeşil damarlı soluk ila koyu sarı, soluk mavi, koyu mor ya da zaman zaman çift renklidir. Dilimizde toros süseni ve mor süsen adları ile bilinmektedir. Doğal yayılış alanı halihazırda bazı veritabanları tarafından geçerli tür olarak kabul edilen Iris purpureobractea ile örtüşmektedir. Ancak bu takson POWO’ya göre Iris junonia‘nın sinonimidir.