Iris junonia (Toros süseni)

Tanımı

Genellikle 20 ila 45 cm büyüyebilen bir bitkidir. Rizomlar kısa ve birkaç ikincil köklüdür. Yapraklar parlak, kılıflı, 12 ila 35 cm uzunluğunda, 1,5 ila 2,5 cm genişliğindedir. Bunlar düz ya da hafifçe oraksı ve grimsi yeşil renkli olup bunlar kış mevsiminde ölmektedir. Gövde dallıdır ve en çok yedi adede kadar çiçek taşımaktadır. Bırahte ve ikincil bırahte kayıksı, hafifçe şişkin, küt uçlu, soluk yeşil ya da çiçek zamanı neredeyse tamamen kuruzarsı ve 4 cm uzunluğundadır. Çiçekler çeşitli renklerde olup, soluk mor damarlı beyaz, kahverengi ya da yeşil damarlı soluk ila koyu sarı, soluk mavi, koyu mor ya da zaman zaman çift renklidir. Yaprak ve kökler zehirli olup tüketilmesi halinde mide ve bağırsaklara ciddi zararlar vermektedir. Ayrıca temas halinde bazı kişilerde alerji ve cilt tahrişine neden olabilmektedir. Dilimizde toros süseni ve mor süsen adları ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Iris junonia doğal olarak Türkiye’de yayılış gösterir. Doğal yayılış alanı halihazırda bazı veritabanları tarafından geçerli tür olarak kabul edilen Iris purpureobractea ile örtüşmektedir. Ancak bu takson POWO’ya göre Iris junonia‘nın sinonimidir. Kayalık yamaçlar ve ormanlık alanlarda görülmektedir. Umumiyetle mayıs ve haziran ayları arasında çiçek açmaktadır. Bitkiyi 750 ila 1600 metre arasındaki rakımlarda Kartepe ilçesinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adını Iris’ten almıştır. Hesiodos, Iris’in gökkuşağını simgelediğini, bu nedenle yer ile gök ya da diğer bir deyişle tanrılar ile insanların arasında bir köprü görevi gördüğünü kaydetmektedir. Doğallıkla Iris, tıpkı Hermes gibi tanrıların habercisidir. Çoğunlukla Hera’nın sürdüğü at arabasının arkasında oturur bir biçimde resmedilmiş olan İris, birçok primitif kavimde görülen, gökkuşağının cennetle yeryüzü arasında bir iletişim görevi üstlendiği yönündeki inanışın kişiselleştirilmiş halidir. Çiçeklerinin yoğun renk varyasyonuna sahip olması nedeniyle gökkuşağı ile ilişkilendirmiştir. Epitet Latince Juno’ya ait anlamına gelir. Juno, Roma mitolojisinde Jüpiter’in kardeşi ve karısıdır. Aile ve doğumla ilişkilendirilen oldukça önemli bir tanrıçadır.