Nasıl tanırım?
Çiçeklerin terminal ve koltuksal başak veya salkımlarda, çiçek örtüsü bölümlerinin 5 adet ve şeritsi ya da kaşıksı olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Tahrip edilmiş araziler, sulak alanlar, yol kenarı, tarla
Statü
Doğallaşmış
Çiçeklenme
Temmuz – Ekim
Arazi notu
29 Ağustos 2023 • İzmit • 350 m • Yol kenarı
Kuruyup ölen bitkiler döngele (tumbleweed) formunu alır. Kuru arazide yuvarlanmaya başlayan bitki, yuvarlanmasının güçleştiği nemli bir alana kadar gider. Kuru bitki suyu emince mekanik olarak açılarak tohumlarını serbest bırakır.
Kuruyan ve ölen bitkiler, rüzgarla yuvarlanmakta ve on binlerce tohumunu etrafa saçmaktadır. Bu tohumlar toprak altında 40 yıl boyunca çimlenme yeteneğini kaybetmeden kalabilir.
Genç yapraklar çiğ ya da pişirilerek ıspanak gibi tüketilmektedir. Yetiştiği topraklar göz önüne alınarak önce kaynatılmalı, kaynatıldıktan sonra da kullanılan su atılmalıdır. Hindistan’da “thoran” olarak bilinen popüler yemeğin yapımında yaprakları kullanılmaktadır. Tohumları çiğ olarak tüketilebilir ya da kavrularak un haline getirildikten sonra ekmek yapımında kullanılır. Genç bitkiler kaynatıldıktan sonra kurutularak kış aylarında tüketilmektedir. Tuz, karabiber ve tereyağı ile terbiye edilerek yenilmektedir. Tohumları “pinole” olarak bilinen yemeğin yapımında kullanılmıştır. Mısırla birlikte öğütülen tohumları tören yemeği olarak değer görmüştür.
Âdet tedavisi, bağırsak kanaması ve ishal vakalarında kullanılmıştır. Yapraklarından yapılan çay büzücüdür. Demlenerek ses kısıklığı tedavisinde başvurulmuştur. Demir, A ve C vitaminleri bakımından zengindir. Yaprakları büzücüdür ve aşırı adet kanamalarında tavsiye edilmiştir. Demlenerek mide sorunlarında içilmiştir. Navajo yerlileri tarafından yılan ısırması vakalarında gövdesi yılan şekline sokularak lapa halinde ısırılan bölgeye uygulanır. Yaprakların kanı pıhtılaştırması nedeniyle burun kanaması vakalarında burun deliklerine konulmuştur.
Bitkiden kırmızı ve yeşil boya elde edilmiştir.
Otçul hayvanlara uzun süreli otlatmanın zararlı olduğu ve hatta ölüm vakalarını görülebileceği rapor edilmiştir. Bir hafta boyunca büyük oranda tüketilmesi halinde sığırların böbreklerine zarar verir. Ancak normal dozda otçul hayvanlar için besleyicidir.
Bitkinin bazı kısımlarında kurşun, kadmiyum ve arsenik gibi ağır metallerin izlerine rastlanmıştır.
Kimyasal gübre kullanılan topraklarda yetişen bitkiler, yapraklarında zararlı seviyelerde nitrat biriktirebilir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca solmaz çiçekli anlamına gelir. Çiçeklerin kesildikten sonra bile uzun süre canlılığını korumalarına işaret eder. Bu isim aynı zamanda yaz ayları başlarında Kocaeli’nde çiçekçilerde ya da pazarlarda sıklıkla horozibiği etiketi ile satılan Celosia türlerini de kapsar. Dilimizdeki “horozibiği” kelimesi Celosia cinsinin İngilizce yaygın adı olan “cockscomb”un tercüme edilmesi ile elde edilmiştir. Epitet Latince geri bükük anlamına gelir. Özgün tanımda yer alan “ramis retrocurvatis” cümlesi, bitkinin dallarının geriye doğru kıvrık olduğuna işaret etmektedir.
Ortalama 15 ila 80 cm büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Gövde dik, yoğun biçimde tüylüdür. Gövde sağlam, silindirik ila köşeli ve yoğun biçimde tüylüdür. Yapraklar 15 cm uzayabilir ve bunlardan yukarıda olanlar mızraksı, altta olanlar ise yumurtamsıdır.
Çiçek kurulu koltuklarda ya da tepededir, çok sayıda çiçek bulundurur ve bırahteleri diken görünümü verir. Çiçekler yeşilimsi ya da nadiren pembe bezelidir. Erkek ve dişi çiçekler aynı bitkide bulunmaktadır.
Kapsül neredeyse küresel ve 2 mm uzunluğundadır. Tohumlar parlak ve siyah renklidir. Dilimizde kırmızı kökü tilki kuyruğu, tilkikuyruğu, hoşkuran, kaba tüylü solmaz çiçek ve horoz kuyruğu adları ile bilinmektedir.