Coğrafi dağılım.
Cins dünyanın neredeyse tamamında yayılış göstermektedir.
Bazı türleri 6.000 ila 8.000 yıl önce evcilleştirilmiştir. Aztek uygarlığında, diyetin %80’ini oluşturan temel bir besin kaynağıydı.
Aztekler, bitkileri dini ritüellerde de kullanmışlardır. Huitzilopochtli’nin heykelleri, amarant tohumu ve baldan yapılır, törenlerde bu heykellerden parçalar koparılıp yenirdi. Bu gelenek, İspanyol işgalciler tarafından yasaklanmıştır.
Köpekbalığı ciğerinde bulunan ve kozmetikte kullanılan skualen maddesi, bitkilerden elde edilen yağda diğer bitkisel kaynaklara kıyasla çok yüksek oranda bulunmaktadır.
Bazı türlerinin yaprak ve çiçeklerinden elde edilen güçlü kırmızı pigmentler, gıda endüstrisinde doğal renklendirici olarak kullanılır.
Gluten bulundurmadıkları için çölyak hastaları ve gluten hassasiyeti olan kişiler için bir tahıl alternatifidir. Türler vücudun ihtiyaç duyduğu tüm temel amino asitleri içeren nadir bitkisel protein kaynaklarından biridir. Özellikle diğer tahıllarda eksik olan lisin amino asidi açısından zengindir.
Bitkilerin çiçeklerinin uzun süre kalması ile zor tabiat şartlarını tolere edebilmeleri nedeniyle mezarlıklarda sıklıkla görülmektedir. Bu nedenle ölümsüzlüğü, sadakatı ve istikrarı simgeler. Antik Yunan’da, ölümsüzlüğü simgelediği için Aşil’in yasında kullanılan çelenklerde yer almıştır.
Bazı türler on binlerce tohum üretebilir. Bu, türlerin agresif istilacılar olmasını neden olduğu gibi yüksek verimli bir ürün olmasını da sağlamaktadır.
Örneğin Amaranthus palmeri, yüksek derecede herbisit direncine sahiptir ve tarım sektörüne milyarlarca dolarlık zarar vermektedir.
Cins adı Antik Yunanca solmaz çiçekli anlamına gelir. Çiçeklerin kesildikten sonra bile uzun süre canlılığını korumalarına işaret eder. Bu isim aynı zamanda yaz ayları başlarında Kocaeli’nde çiçekçilerde ya da pazarlarda sıklıkla horozibiği etiketi ile satılan Celosia türlerini de kapsar. Dilimizdeki “horozibiği” kelimesi Celosia cinsinin İngilizce yaygın adı olan “cockscomb”un tercüme edilmesi ile elde edilmiştir.
Amaranthus (Horozibiği) tek ya da çok yıllık otlardan oluşan bir cinstir. Yapraklar almaşlı dizilişli, uzun saplı, basit, kenarları düz ya da dalgalıdır. Çiçek durumu talkım, bırakteli, tamamı ile sıkı ya da gevşek olarak koltuksal ya da başak formundadır.
Çiçekler tek ya da iki evciklidir. Çiçek örtüsü bölümleri üç ila beş arası sayıda, serbest ya da tabanda birleşik ve zarsıdır. Ercikler serbesttir. Tepecik iki ila üç arası sayıdadır. Meyve kuru bir kapsül olup kendi kendi açılmaz.
Tohumlar genellikle siyah renkli ve parlaktır. Kamuoyunda bilinen otlar olup (örneğin mancar adıyla), bazı türleri çiçek kurulu nedeniyle mezarlık alanlara dikilmekte, bazı türleri de toplanıp tüketilmektedir. Çiçek ve meyveler tek başlarına gösterişsizdir, ancak çiçekler ve meyveler küme halinde bulunduğundan dikkat çekicidirler.
Kocaeli’ndeki türler
Amaranthus × ozanonii (Melezibik) genelde işlenmemiş arazilerde görülen ve yaz ortasından güz ortası…
Read More
Amaranthus albus (Kömüş mancarı) genelde işlenmemiş arazilerde görülen ve istilacı potansiyeli yükse…
Read More
Amaranthus blitoides (Mor darımancarı) genelde işlenmemiş arazilerde görülen ve yaz ortasından kış b…
Read More
Amaranthus blitum (Hoşkuran) özellikle Akdeniz havzasında binlerce yıldır ıspanak ikamesi olarak tük…
Read More
Amaranthus caudatus (Uzunibik) uzun süre kalıcı parlak kırmızı renkli çiçek durumu nedeniyle yetişti…
Read More
Amaranthus cruentus (Horozibiği) hem süs bitkisi hem de tohumları için yetiştirilen istilacı potansi…
Read More
Amaranthus deflexus (Sarkıkibik) genelde yol kenarında görülen ve istilacı potansiyeli yüksek olan b…
Read More
Amaranthus graecizans (Ohraşan) genelde işlenmemiş arazilerde görülen ve yaz ortasından güz sonuna k…
Read More
Amaranthus hybridus (Karagözmancarı) mutfak değeri nedeniyle yetiştirilmesinin yanısıra istilacı pot…
Read More
Amaranthus retroflexus (Tilkikuyruğu) yaz ortasından güz sonuna çiçek açan ve işlenmemiş arazilerde …
Read More
Amaranthus viridis (Yeşil ibik) genelde tahrip edilmiş arazilerde görülen ve yaz ortasından güz orta…
Read More