Nasıl tanırım?
Yaprak uçlarının dikenli, sadece alt yaprakların karşılıklı dizilişli, çiçek örtüsü bölümlerinin zarsı kenarlı, sıklıkla buruşuk ve daima kanatsız olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Deniz kenarı
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Haziran – Ağustos
Arazi notu
26 Haziran 2025 • Kandıra • 1 m • Deniz kenarı
Vahşi Batı temalı filmlerin düello sahnelerinde gözüken yuvarlanan bitkilerdendir ancak Amerika’nın doğal bitkisi olmayıp burada istilacıdır.
Gerçekte bu yuvarlanma bir tohum dağıtma stratejisidir. Sonbaharda tohumlar olgunlaştıdığında, kökle gövdenin birleştiği yerdeki özel bir hücre tabakası zayıflar. Hafif bir rüzgarda bitki buradan kırılır.
Aşırı tuzlu sahil kumlarında ve çöllerde yaşayabilmesini, su tasarrufu sağlayan C4 fotosentez mekanizmasına borçludur. En kavurucu yaz sıcaklarında bile fotosentez devam eder.
Genç yaprak ve gövdeler çiğ ya da pişirilerek tüketilmektedir. Bunun yanında genç bireyler aynı zamanda otçul hayvanlar tarafından da tüketilmiştir. Ispanak ile arası iyi olmayanların bu bitkiyi tüketmemesi önerilmiştir. Karınca ve arı sokmalarına karşı lapa halinde uygulanır. Ayrıca çiçek hastalığı ve gribe karşı külleri demlenerek kullanılmıştır.
Anadolu’da tragos ve scorpio adı ile bilinen kırmızı bir küme halinde bulunan bitki, dikenlidir ve yaprağı yoktur. Tıpta kullanılmaktadır. PL 13-37. Scorpio adıyla bilinir, yaprakları yoktur, kuşkonmaz gibi bir gövdesi vardır ve tepesindeki keskin nokta akrep kuyruğuna benzer. Akrep sokmalarına karşı kullanılmıştır. PL 22-17.
Çoğu Amaranthaceae üyesinde olduğu oksalit asit içermektedir. Bitki aşırı tüketildiğinde besin yetersizliğine neden olabileceği rapor edilmiştir.
Tarım alanlarında ciddi zararlara yol açabilen bir istilacıdır. Öte yandan tuzlu ve alkali topraklarda büyüyebilme yeteneği sayesinde bozulmuş arazilerin ıslahı için potansiyel bir bitki olarak değerlendirilmektedir.
Olgun bitkiler odunsu ve dikenli hale gelir, tatları da acılaşır.
Kuru ve son derece yanıcı olan bu bitkiler, rüzgarla yuvarlanarak yangınların hızla yayılmasına neden olabilir. Ayrıca polenleri saman nezlesi ve astımı tetikleyebilir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Latince tuzlu anlamına gelir. Cinse bağlı bitkiler tuzcul alanlarda görülmektedir. Bitkinin Türkçe adı olan sodaotu belirgin biçimde bitkinin geleneksel olarak soda külü kaynağı olması ile ilgilidir. Orijini Arapça suda’ (صُدَاع) kelimesidir. Tür ise Antik Yunanca erkek keçi anlamına gelir. Kelimenin Antik Yunancadaki diğer anlamı ise kulak demektir. Özel olarak kulağın ortasındaki küçük çıkıntıya işaret eder. İsimlendirmenin kaynağı bilinmemekle birlikte bitki için Antikçağda kullanılan isim tragos ve scorpios’tur. Dilimizdeki trajedi kelimesi de tragos kelimesinden gelmektedir. Erkek keçi olan satirlerin kulakları insan kulaklarına benzerdir ve Yunan trajedilerinde satirler kepçe kulaklı olarak yansıtılırdı.
Türün taksonomik durumu net değildir ve bazı kaynaklarda Kali tragus olarak listelenmektedir. Genellikle 10 ila 100 cm büyüyebilen bir bitkidir.
Gövde dik ya da nadiren yükselici ve tabana yakın bolca dallıdır. Yapraklar etli, almaşlı dizilişli ve dardır. Yukarıdaki yaprakların uçları sivridir.
Çiçekler minik, yaprak koltuklarında, pembe ila yeşil renklidir. İlkin dik olan bitki zamanla karışık bir küme haline döner. Yaprak ve gövdeler yeşil ya da kırmızı renkli olabilir. Dilimizde kum döngelesi adıyla bilinmektedir.