Çiçeklerin sarı ya da sarımsı beyaz, dudağın beneksiz ve yaprakların lekesiz olması ayırt edici özelliğidir.
Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Tanımı
20 ila 40 cm büyüyebilen sağlam yapılı bir bitkidir. Yumru yumurtamsı ila elipsoit olup çiçeklenme zamanı iki adettir. Tabanda 4 ila 6 arası genişçe mızraksı ya da dikdörtgensi, uçları küt, 12 cm uzunluğunda ve 4 cm genişliğinde yaprak bulunmaktadır ve bunlarda benek görülmemektedir. Üstteki yaprakları kılıflıdır. Bırahte sarımsı yeşil renklidir ve yumurtalığı hafifçe aşar. Çiçek durumu yumurtamsı ila silindirik olup çiçekler gevşek ya da sıkı biçimde dizilmiştir. Çiçekler soluk sarı renklidir. Yanal çanak yapraklar yayılıcı ya da kıvrıktır, kanat gibi uzar ve çiçekler tamamen açıldığında geriye doğru bükülür. Taç yapraklar biraz daha kısadır ve uçları, sütunun üzerinde bir külah oluşturacak şekilde üst çanak yaprak ile birlikte eğimlidir. Bırahte yumurtalık ile aynı uzunlukta ve soluk sarı ila yeşilimsi-sarı renklidir. Dudak yuvarlaksı yumurtamsı, düz ya da zayıfça üç loblu, beneksiz olup 6 ila 8 mm çapındadır ve taç ile çanak yapraklardan daha parlak renklidir. Ayrıca yüzeyindeki küçük tüyler nedeniyle kadifemsi bir görünüme kavuşur. Mahmuz sağlam, silindirik ve yumurtalıkla aynı uzunluktadır. Dilimizde solgun salep adı ile bilinmektedir.
Bitkinin hava karardığında mürver (Sambucus) ya da kedi idrarı gibi koktuğu rapor edilmiştir. Nektarı yoktur, ancak aynı bölgede yoğun olarak bulunan mürverlerin kokusunu taklit ederek tozlayıcılarını kendine çekmektedir.
Yüksek rakımlara özgü bir bitkidir ve karların erimesiyle parlak geniş yaprakları ortaya çıkmaktadır.
Yunanca testis anlamına gelir. Bitkilerin yumru biçimine atıftır. Adını bir satir (yarı keçi yarı insan formunda olan mitolojik varlık) ve bir nimfin oğlu olan Orchis’ten (ὄρχις) almaktadır. Bacchus festivalinde bir rahibeye tecavüze yeltenen Orchis, vahşi hayvanlar tarafından parçalanmış ve orkideye dönüşmüştür. Romalılar satirlerin orkide ile beslendiğini düşünür ve bu nedenle bu bitkilere satyrion derlerdi. Epitet Latince soluk anlamına gelir. Çiçek renginin soluk sarı renginde olmasına işaret eder.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Biyocoğrafik dağılım ve ekolojik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Bu tür, Avrupa kıtasına özgüdür.
🧬 Takson Kartı
🌱 Ekolojik Profil
Alpin çayırlar
Geofit
Nisan – Mayıs
20 Mayıs 2025 • Kartepe • 1350 m • Alpin çayır
🗺️ Türkiye gözlemleri
Çok sayıda orkide türü, özellikle Orchis mascula ve diğer bazı Orchis türleri, bassorin olarak bilinen, kurutma ve ardından toz haline getirme yoluyla ekstrakte edilebilen, oldukça besleyici nişasta benzeri bir madde içermektedir. Bu amaçla yumruların toplanması hem Avrupa'da hem de Asya'da uzun süredir uygulanmaktadır. Bu ürün salep adıyla bilinmektedir. Yaklaşık %27 nişasta ve %48 müsilajdan oluşan salep, su ile karıştırıldığında son derece besleyici ve kolayca sindirilebilen, yumuşatıcı bir gıda üretmektedir. Bu içecek eski çağlardan beri çocuklara verilmiştir. Ayrıca süt, şeker, kıyılmış fındık gibi malzemeler ile tatlandırılıp karıştırıldığında ve ısıtıldığında, yetişkinler için özellikle yılın soğuk mevsiminde popüler olan bir içecek sağlamıştır. Salep aynı zamanda Türkiye'de ve Orta Doğu'nun bazı bölgelerinde dondurma üretiminde de katkı maddesi olarak kullanılmaktadır.
Fotoğrafları
Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.
Leave a Comment