Nasıl tanırım?
Çiçeklerin sarı ya da sarımsı beyaz, dudağın beneksiz ve yaprakların lekesiz olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Alpin çayır
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Nisan – Mayıs
Arazi notu
20 Mayıs 2025 • Kartepe • 1350 m • Yayla
Bitkinin hava karardığında mürver (Sambucus) ya da kedi idrarı gibi koktuğu rapor edilmiştir. Nektarı yoktur, ancak aynı bölgede yoğun olarak bulunan mürverlerin kokusunu taklit ederek tozlayıcılarını kendine çekmektedir.
Yüksek rakımlara özgü bir bitkidir ve karların erimesiyle parlak geniş yaprakları ortaya çıkmaktadır.
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Yunanca testis anlamına gelir. Bitkilerin yumru biçimine atıftır. Adını bir satir (yarı keçi yarı insan formunda olan mitolojik varlık) ve bir nimfin oğlu olan Orchis’ten (ὄρχις) almaktadır. Bacchus festivalinde bir rahibeye tecavüze yeltenen Orchis, vahşi hayvanlar tarafından parçalanmış ve orkideye dönüşmüştür. Romalılar satirlerin orkide ile beslendiğini düşünür ve bu nedenle bu bitkilere satyrion derlerdi. Epitet Latince soluk anlamına gelir. Çiçek renginin soluk sarı renginde olmasına işaret eder.
20 ila 40 cm büyüyebilen sağlam yapılı bir bitkidir. Yumru yumurtamsı ila elipsoit olup çiçeklenme zamanı iki adettir. Tabanda 4 ila 6 arası genişçe mızraksı ya da dikdörtgensi, uçları küt, 12 cm uzunluğunda ve 4 cm genişliğinde yaprak bulunmaktadır ve bunlarda benek görülmemektedir. Üstteki yaprakları kılıflıdır. Bırahte sarımsı yeşil renklidir ve yumurtalığı hafifçe aşar. Çiçek durumu yumurtamsı ila silindirik olup çiçekler gevşek ya da sıkı biçimde dizilmiştir.
Çiçekler soluk sarı renklidir. Yanal çanak yapraklar yayılıcı ya da kıvrıktır, kanat gibi uzar ve çiçekler tamamen açıldığında geriye doğru bükülür. Taç yapraklar biraz daha kısadır ve uçları, sütunun üzerinde bir külah oluşturacak şekilde üst çanak yaprak ile birlikte eğimlidir. Bırahte yumurtalık ile aynı uzunlukta ve soluk sarı ila yeşilimsi-sarı renklidir.
Dudak yuvarlaksı yumurtamsı, düz ya da zayıfça üç loblu, beneksiz olup 6 ila 8 mm çapındadır ve taç ile çanak yapraklardan daha parlak renklidir. Ayrıca yüzeyindeki küçük tüyler nedeniyle kadifemsi bir görünüme kavuşur. Mahmuz sağlam, silindirik ve yumurtalıkla aynı uzunluktadır. Dilimizde solgun salep adı ile bilinmektedir.