Nasıl tanırım?
Dudak loblarının kenarının düzensiz biçimde dişli ve çanak yaprakların oluşturduğu külahın kahverengimsi mor olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Ormanlık, çalılık
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Nisan – Mayıs
Arazi notu
20 Mayıs 2025 • Kartepe • 1350 m • Yayla
Dudak, kolları ve bacakları olan küçük bir insan figürü andırmaktadır. Ayrıca düğme gibi duran koyu renkli, kadifemsi tüylü benekler de bulunmaktadır. Çiçek durumu çok sayıda benekli elbise giymiş adamı üzerinde taşıyormuş gibi görünür.
Çiçekler, güneşli günlerde ve hafif rüzgarda saman veya kumarin kokusu yayar. Bu koku, özellikle büyük arı türlerini ve eşek arılarını tozlaşma için kendine çeker.
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Yunanca testis anlamına gelir. Bitkilerin yumru biçimine atıftır. Adını bir satir (yarı keçi yarı insan formunda olan mitolojik varlık) ve bir nimfin oğlu olan Orchis’ten (ὄρχις) almaktadır. Bacchus festivalinde bir rahibeye tecavüze yeltenen Orchis, vahşi hayvanlar tarafından parçalanmış ve orkideye dönüşmüştür. Romalılar satirlerin orkide ile beslendiğini düşünür ve bu nedenle bu bitkilere satyrion derlerdi. Epitet Latince mor renkli anlamına gelir. Çiçek rengine işaret eder.
Genellikle 40 ila 80 cm büyüyebilen sağlam yapılı bir bitkidir. Yumru dikdörtgensi-yumurtamsı, eliptik ya da neredeyse küresel olup çiçeklenme zamanı iki adettir. Tabanda yumurtamsı dikdörtgensi, etli, parlak yeşil renkli, 16 cm uzunluğunda ve 6 cm genişliğinde 4 ila 6 arası yaprak bulunur. Çiçek durumu sıkı dizilişli 30 ila 70 adet çiçeklidir. Çiçekler iridir.
Genellikle 40 ila 80 cm büyüyebilen sağlam yapılı bir bitkidir. Yumru dikdörtgensi-yumurtamsı, eliptik ya da neredeyse küresel olup çiçeklenme zamanı iki adettir. Tabanda yumurtamsı dikdörtgensi, etli, parlak yeşil renkli, 16 cm uzunluğunda ve 6 cm genişliğinde 4 ila 6 arası yaprak bulunur. Çiçek durumu sıkı dizilişli 30 ila 70 adet çiçeklidir. Çiçekler iridir.
Yanal loblar şeritsi, merkez lob ters yüreksi ya da ters yumurtamsı kamamsıdır. Mahmuz silindirik, ucu hafifçe şişkin ve yumurtalığın yarısı uzunluktadır. Sütun kısa olup 3 ila 4 mm uzunluğundadır. Dilimizde hasancık, erguvani salep ve hıdırellez çiçeği adları ile bilinmektedir.