Dudak loblarının kenarının düzensiz biçimde dişli ve çanak yaprakların oluşturduğu külahın kahverengimsi mor olması ayırt edici özelliğidir.
Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Tanımı
Genellikle 40 ila 80 cm büyüyebilen sağlam yapılı bir bitkidir. Yumru dikdörtgensi-yumurtamsı, eliptik ya da neredeyse küresel olup çiçeklenme zamanı iki adettir. Tabanda yumurtamsı dikdörtgensi, etli, parlak yeşil renkli, 16 cm uzunluğunda ve 6 cm genişliğinde 4 ila 6 arası yaprak bulunur. Çiçek durumu sıkı dizilişli 30 ila 70 adet çiçeklidir. Çiçekler iridir.
Çanak yapraklar 7 ila 11 mm uzunluğunda ve 3,5 ila 6,5 mm genişliğinde olup küresel bir kukuleta oluşturur, tek renkli ya da dışları belirsiz koyu kırmızımsı kahverengi beneklidir. Taç ve çanak yapraklar menekşe ya da mor renklidir. Dudak düz, soluk pembe ya da pembe renkli, merkezi menekşe ya da mor renkli tüylerle benekli ve 20 mm uzunluğunda ve üç lobludur. Yanal loblar şeritsi, merkez lob ters yüreksi ya da ters yumurtamsı kamamsıdır. Mahmuz silindirik, ucu hafifçe şişkin ve yumurtalığın yarısı uzunluktadır. Sütun kısa olup 3 ila 4 mm uzunluğundadır. Dilimizde hasancık, erguvani salep ve hıdırellez çiçeği adları ile bilinmektedir.
Dudak, kolları ve bacakları olan küçük bir insan figürü andırmaktadır. Ayrıca düğme gibi duran koyu renkli, kadifemsi tüylü benekler de bulunmaktadır. Çiçek durumu çok sayıda benekli elbise giymiş adamı üzerinde taşıyormuş gibi görünür.
Çiçekler, güneşli günlerde ve hafif rüzgarda saman veya kumarin kokusu yayar. Bu koku, özellikle büyük arı türlerini ve eşek arılarını tozlaşma için kendine çeker.
Yunanca testis anlamına gelir. Bitkilerin yumru biçimine atıftır. Adını bir satir (yarı keçi yarı insan formunda olan mitolojik varlık) ve bir nimfin oğlu olan Orchis’ten (ὄρχις) almaktadır. Bacchus festivalinde bir rahibeye tecavüze yeltenen Orchis, vahşi hayvanlar tarafından parçalanmış ve orkideye dönüşmüştür. Romalılar satirlerin orkide ile beslendiğini düşünür ve bu nedenle bu bitkilere satyrion derlerdi. Epitet Latince mor renkli anlamına gelir. Çiçek rengine işaret eder.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Biyocoğrafik dağılım ve ekolojik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Bu tür, Avrupa kıtasına özgüdür.
🧬 Takson Kartı
🌱 Ekolojik Profil
Orman açıklıkları, çalılık
Geofit
Nisan – Mayıs
20 Mayıs 2025 • Kartepe • 1350 m • Yayla
🗺️ Türkiye gözlemleri
Çok sayıda orkide türü, özellikle Orchis mascula ve diğer bazı Orchis türleri, bassorin olarak bilinen, kurutma ve ardından toz haline getirme yoluyla ekstrakte edilebilen, oldukça besleyici nişasta benzeri bir madde içermektedir. Bu amaçla yumruların toplanması hem Avrupa'da hem de Asya'da uzun süredir uygulanmaktadır. Bu ürün salep adıyla bilinmektedir. Yaklaşık %27 nişasta ve %48 müsilajdan oluşan salep, su ile karıştırıldığında son derece besleyici ve kolayca sindirilebilen, yumuşatıcı bir gıda üretmektedir. Bu içecek eski çağlardan beri çocuklara verilmiştir. Ayrıca süt, şeker, kıyılmış fındık gibi malzemeler ile tatlandırılıp karıştırıldığında ve ısıtıldığında, yetişkinler için özellikle yılın soğuk mevsiminde popüler olan bir içecek sağlamıştır. Salep aynı zamanda Türkiye'de ve Orta Doğu'nun bazı bölgelerinde dondurma üretiminde de katkı maddesi olarak kullanılmaktadır.
Fotoğrafları
Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.
Leave a Comment