Çiçeklerin sarı ya da sarımsı beyaz renkli, dudağın küçük benekli ve yaprakların lekeli olması ayırt edici özelliğidir.
Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Tanımı
15 ila 35 cm büyüyebilen bir bitkidir. Çiçekleme zamanı yumru iki adet olup yumurtamsı ila elipsoittir. Tabandaki 4 ya da 5 arası sayıdaki yaprak dikdörtgensi mızraksı, rozet biçiminde, 8 cm uzunluğunda, 1 ila 2 cm genişliğinde, yeşil renkli ve morumsu kahverengi lekelerle bezelidir. Gövde yaprakları gövdeyi sarar ve sarımsı mızraksı bırahtelere sahiptirler. Çiçekler yumurtalık ile aynı uzunlukta olan zarımsı bırahtelerin köşelerinden çıkar. Çiçek durumu 5 ila 30 arası çiçekten oluşur.
Bunlar krem beyazı ya da soluk sarı renklidir ve pembe ya da mor lekeler barındırırlar. Yanal çanak yapraklar yumurtamsı ve dik, merkez çanak yaprak ise hafifçe ileriye yaslanmıştır. Dudak üç lobludur, merkez lobda turuncu ila mor arası noktalar bulunur. Beyaz renkli mahmuz silindirik, 12 ila 19 mm uzunluğunda, yukarı doğru kıvrık ve yumurtalıktan uzundur. Pollinia kahverengimsi ila kırmızımsı renklidir. Dilimizde katrancık adı ile bilinmektedir.
Dudağın ortasında bulunan turuncu-sarı renk ve üzerindeki küçük koyu noktalar, açık sarı taç yapraklarla bir kontrast oluşturur. Bu desenler, böceklere iniş pisti haritası çizen biyolojik işaretlerdir.
Çiçekleri, mürveri andıran çok hafif ve tatlı bir koku yayar. Bu koku sayesinde, nektarı olmayan orkide, mürvere gelen tozlayıcıları kandırarak kendine çeker.
Yunanca testis anlamına gelir. Bitkilerin yumru biçimine atıftır. Adını bir satir (yarı keçi yarı insan formunda olan mitolojik varlık) ve bir nimfin oğlu olan Orchis’ten (ὄρχις) almaktadır. Bacchus festivalinde bir rahibeye tecavüze yeltenen Orchis, vahşi hayvanlar tarafından parçalanmış ve orkideye dönüşmüştür. Romalılar satirlerin orkide ile beslendiğini düşünür ve bu nedenle bu bitkilere satyrion derlerdi. Epitet Latince Provence, Fransa anlamına gelir ve açık bir şekilde türün tip yerine işaret eder.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Biyocoğrafik dağılım ve ekolojik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Bu tür, Avrupa'nın Akdeniz kıyılarından Karadeniz kıyılarına kadar uzanan bir alanda bulunmaktadır.
🧬 Takson Kartı
🌱 Ekolojik Profil
Ormanlık alanlar, çayırlar
Geofit
Nisan – Mayıs
11 Nisan 2026 • Derince • 400 m • Çayır
🗺️ Türkiye gözlemleri
Çok sayıda orkide türü, özellikle Orchis mascula ve diğer bazı Orchis türleri, bassorin olarak bilinen, kurutma ve ardından toz haline getirme yoluyla ekstrakte edilebilen, oldukça besleyici nişasta benzeri bir madde içermektedir. Bu amaçla yumruların toplanması hem Avrupa'da hem de Asya'da uzun süredir uygulanmaktadır. Bu ürün salep adıyla bilinmektedir. Yaklaşık %27 nişasta ve %48 müsilajdan oluşan salep, su ile karıştırıldığında son derece besleyici ve kolayca sindirilebilen, yumuşatıcı bir gıda üretmektedir. Bu içecek eski çağlardan beri çocuklara verilmiştir. Ayrıca süt, şeker, kıyılmış fındık gibi malzemeler ile tatlandırılıp karıştırıldığında ve ısıtıldığında, yetişkinler için özellikle yılın soğuk mevsiminde popüler olan bir içecek sağlamıştır. Salep aynı zamanda Türkiye'de ve Orta Doğu'nun bazı bölgelerinde dondurma üretiminde de katkı maddesi olarak kullanılmaktadır.
Fotoğrafları
Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.
Leave a Comment