Nasıl tanırım?
Çiçeklerin sarı ya da sarımsı beyaz renkli, dudağın küçük benekli ve yaprakların lekeli olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Ormanlık, çayır
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Nisan – Mayıs
Arazi notu
11 Nisan 2026 • Derince • 400 m • Çayır
Dudağın ortasında bulunan turuncu-sarı renk ve üzerindeki küçük koyu noktalar, açık sarı taç yapraklarla bir kontrast oluşturur. Bu desenler, böceklere iniş pisti haritası çizen biyolojik işaretlerdir.
Çiçekleri, mürveri andıran çok hafif ve tatlı bir koku yayar. Bu koku sayesinde, nektarı olmayan orkide, mürvere gelen tozlayıcıları kandırarak kendine çeker.
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Yunanca testis anlamına gelir. Bitkilerin yumru biçimine atıftır. Adını bir satir (yarı keçi yarı insan formunda olan mitolojik varlık) ve bir nimfin oğlu olan Orchis’ten (ὄρχις) almaktadır. Bacchus festivalinde bir rahibeye tecavüze yeltenen Orchis, vahşi hayvanlar tarafından parçalanmış ve orkideye dönüşmüştür. Romalılar satirlerin orkide ile beslendiğini düşünür ve bu nedenle bu bitkilere satyrion derlerdi. Epitet Latince Provence, Fransa anlamına gelir ve açık bir şekilde türün tip yerine işaret eder.
15 ila 35 cm büyüyebilen bir bitkidir. Çiçekleme zamanı yumru iki adet olup yumurtamsı ila elipsoittir. Tabandaki 4 ya da 5 arası sayıdaki yaprak dikdörtgensi mızraksı, rozet biçiminde, 8 cm uzunluğunda, 1 ila 2 cm genişliğinde, yeşil renkli ve morumsu kahverengi lekelerle bezelidir. Gövde yaprakları gövdeyi sarar ve sarımsı mızraksı bırahtelere sahiptirler. Çiçekler yumurtalık ile aynı uzunlukta olan zarımsı bırahtelerin köşelerinden çıkar. Çiçek durumu 5 ila 30 arası çiçekten oluşur.
Bunlar krem beyazı ya da soluk sarı renklidir ve pembe ya da mor lekeler barındırırlar. Yanal çanak yapraklar yumurtamsı ve dik, merkez çanak yaprak ise hafifçe ileriye yaslanmıştır.
Dudak üç lobludur, merkez lobda turuncu ila mor arası noktalar bulunur. Beyaz renkli mahmuz silindirik, 12 ila 19 mm uzunluğunda, yukarı doğru kıvrık ve yumurtalıktan uzundur. Pollinia kahverengimsi ila kırmızımsı renklidir. Dilimizde katrancık adı ile bilinmektedir.