Nasıl tanırım?
Chenopodium album‘dan genellikle daha ince yapılı ve gövdesinin sıklıkla kırmızı çizgili olması; yapraklarının yumurtamsı-baklavamsı, sıklıkla kırmızı kenarlı, düzenli dişli ve uca doğru kademeli olarak daralıcı olması ile ayrılmaktadır.
Habitat
Tahrip edilmiş arazi, deniz kenarı, yol kenarı, tarla
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Mayıs – Ağustos
Arazi notu
11 Aralık 2023 • İzmit • 350 m • Yol kenarı
Lahana veya ıspanağa kıyasla daha fazla demir, protein ve B1 ile B2 vitaminleri içermektedir. Yapraklar ayrıca zengin kalsiyum, potasyum ve C vitamini kaynağıdır.
Bu bitkinin tohumlarıyla beslenen tavukların hızlı kilo aldığı ve yumurta veriminin arttığı kaydedilmiştir.
Sürgünlerin yeşil boya elde edilmektedir. Kökleri ezilerek sabun olarak kullanılmıştır. Kabızlığa iyi gelir. Kanı saflaştırır. İştah açıcı, kabızlık giderici ve kan saflaştırıcıdır. Kalp sağlığına iyi gelir. Sindirim sistemini sağlıklı tutar. Böbrek taşlarına iyi gelir. Diş sağlığını korur. Şişlikleri giderir.
Bağırsak parazitlerinden romatizma ve eklem ağrılarına, karaciğer rahatsızlıklarından idrar yolu enfeksiyonlarına kadar geniş bir yelpazede kullanılmıştır. Yaprak suyu yanıklara, toz haline getirilmiş yapraklar ise cilt tahrişlerine uygulanmıştır.
Bitki içerdiği oksalik asit nedeniyle aşırı tüketilmemelidir. Aşırı tüketiminin ishale neden olabileceği rapor edilmiştir. Tohumları düşüğe ve doğurganlığın azalmasına neden olabilir. Romatizma, eklem iltihabı, gut, böbrek taşı veya aşırı asitlik eğilimi olan insanlar, bu bitkiyi diyetlerine dahil ederlerse durumları daha da kötüleşebileceğinden özellikle dikkatli olmalıdırlar.
Tek bitkinin 70.000’den fazla tohum üretebilmesi ve bu tohumların toprakta 30-40 yıl canlı kalabilmesiyle tarım alanlarında baş edilmesi zor bir yabani ottur. Ayrıca, bitkinin salgıladığı allelopatik kimyasallar ile çevresindeki diğer bitkilerin büyümesini engellemektedir.
Kimyasal gübre kullanılan topraklardan toplanmamalıdır.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca kaz ayağı anlamına gelir. Cinse bağlı bitkilerin yapraklarının kaz ayağını andırmasına işaret eder. Buna uygun olarak bitkiler birçok dilde kazayağı olarak bilinmektedir. Dilimizdeki sirken kelimesi doğrudan Türkçe kaynaklı olmalıdır. Türkçede sirkenmek kötü koku nedeniyle iğrenmek anlamına gelmektedir. Kelime ıspanak ve semizotu gibi sebze olarak tüketilen bitkiler için kullanılmaktadır. Bitkilerin haşlanırken yaydıkları kokuya işaret ediliyor olması muhtemeldir. Türkçe Bitki Adları Listesinde “sirken” kelimesi Dysphania ambrosioides türü için kullanılmaktadır, oysa bu tür Amerika kıtasına özgüdür ve bu durumda sirken kelimesinin hangi türe işaret ettiği net değildir. Epitet Latince çizgili formlu anlamına gelir. Bitkinin gövdesinin kırmızı çizgili olmasına işaret eder.
Halihazırda Türkçe kaynaklarda Chenopodium album subsp. album var. microphyllum adı ile geçmektedir. 20 ila 150 cm büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Yapraklar 2 ila 8 cm uzunluğunda, 1 ila 5 cm genişliğinde, baklavamsı, üçgensi ya da yumurtamsı mızraksı, düz veya dişli kenarlı, alttakiler sıklıkla üç loblu ve alt yüzeyleri unludur.
Çiçek öbekleri iri ya da küçük salkımlarda ya da başak benzeri salkımlarda terminal ya da koltuksaldır. Çiçek örtüsü bölümleri beş adet, genişçe yumurtamsı ila eliptik, zarsı kenarlı ve küt ya da hafifçe derin girintili uçludur.
Ercik beş adettir. Perikarp tohuma yapışıktır. Tohumlar yatay dizili, mercimeksi, 1,5 mm çapında ve siyah renklidir. Dilimizde çizgili sirken ile bilinmektedir.