Nasıl tanırım?
Düzensiz dişli mızraksı-yumurtamsı aromatik yaprakları ve sık dizilmiş yeşil glomerüllerden oluşan başak benzeri çiçek durumları ile ayırt edilir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Tahrip edilmiş arazi, deniz kenarı, yol kenarı, sulak alan
Statü
Doğallaşmış
Çiçeklenme
Haziran – Ekim
Arazi notu
21 Ekim 2023 • İzmit • 210 m • Göl kenarı
Aztek ve İnka kültürlerinde kutsal bitki olarak kabul edilmiş ve dinsel ritüellerde kullanılmıştır.
Doğal bir pestisit olarak kabul edilmekte ve sivrisineklerin üremelerini kontrol altına almak için gübrelere eklenmektedir.
Gaz giderici etkisi nedeniyle fasulye ve lahana gibi yemeklere eklenmektedir.
Sebze olarak tüketilmektedir. Çay yapımında kullanılmıştır. Meyveleri olgunlaşmadan önce toplanması önerilmektedir. Yemeklere tat vermek için eklenmiştir. Kokusu hayli belirgindir. Yapraklarında elde edilen yağ krem, parfüm ve sabunlarda kullanılmıştır. Bunun yanında bitkiden yeşil boya elde edilmektedir.
Vücuttaki parazitleri atmak için çayı içilmiştir. Bitkinin tamamı analjezik, astım tedavi edici, gaz giderici, mide güçlendiricidir. Demlenerek kolik ve mide ağrıları gibi sorunları gidermek için kullanılmaktadır. Bu ayrıca akciğer iltihabını gidermek için içilmiştir. İnsan ve kedi ile köpek gibi evcil hayvanlarda parazit temizliği için başvurulmuştur.
Yağı zehirlidir ve aşırı alınırsa baş dönmesine, kusmaya, kasılmalara ve hatta ölüme neden olabileceği rapor edilmiştir. Hamile olanlar uzak durmalıdır.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca belirsiz anlamına gelir. Cinse bağlı bitkilerin çiçekleri gösterişsizdir ve atıf da buna yöneliktir. Bitkinin dilimizdeki karşılığı olan kızılbacak Türkçe Bitki Adları listesine göre Chenopodium botrys (artık Dysphania botrys) için kullanılmaktadır. Dysphania cinsi için karşılık önerilmediği için biz bu kelimeyi aldık. D. botrys’in özellikle tabana doğru yaprak ve gövdesinde kızıllık görülür ve bu özellik Türkçe ismi açıklamak için yeterlidir. Epitet Antik Yunanca Ambrosia gibi anlamına gelir. Bitkinin aynı familyadaki Ambrosia (zeylançiçeği) cinsine olan yüzeysel benzerliğine işaret eder.
Genellikle 1 metre büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Gövdeler dik ila yükselici, salgılı havlı ve çoğunlukla düzensiz dallıdır. Yapraklar aromatik, kısa saplı, yaprak ayası mızraksı ila eliptik, 3 ila 8 cm uzunluğunda, kenarları dişli ya da düzdür.
Yanal başaklar 3 ila 7 cm uzunluğunda, glomerüller küresel, bırahteler yaprak benzeri, mızraksı, kaşıksı veya şeritsi ve küt ya da sivri uçludur. Çiçek örtüsü bölümleri 4 veya 5 adet, küt uçlu, salgılı havlı ve olgunlukta meyveyi sarmaktadır. Ercikler 4 veya 5 adettir. Tepecikler 3 adettir.
Kapçıklar yumurtamsıdır. Tohumlar yatay veya dikey, kırmızımsı kahverengi, yumurtamsı ve buruşuk ila pürüzsüzdür. Dilimizde sirken adı ile bilinmektedir.
Hocam kitabınızı nereden bulabilirim?