Coğrafi dağılım.
Cins dünyanın neredeyse tamamında yayılış göstermektedir.
Bazı türleri en az 7.000 yıl önce evcilleştirilmiştir.
Son yıllarda popülerlik kazanan glütensiz ve yüksek proteinli kinoa ve kaniva bu cinsin üyeleridir
Bazı türlerde tek bitki yarım milyon tohum üretebilmektedir.
Her ne kadar çok sayıda türü istilacı olarak sınıflandırılsa da bazı türleri de yok olmanın eşiğindedir.
Bitkinin yapraklarına dokunulduğunda ellere bulaşan unsu toz aslında bitkilerin sıcaktan, UV ışınlarından ve böceklerden korumak için ürettiği mikroskobik salgı tüyleridir.
Topraktaki kurşun, kadmiyum ve sezyum gibi tehlikeli ağır metalleri ve aşırı tuzu kökleriyle emip gövdesinde hapsetme yeteneğine sahiptirler. Bu yüzden kirli toprakları temizlemek için kullanılırlar.
Tohumlarının dış yüzeyi, saponinle kaplıdır. Bu kimyasal, kuşların ve zararlı böceklerin tohumları yemesini engelleyen bir savunma mekanizmasıdır. Tüketilmeden önce tohumların iyice yıkanmasının sebebi de saponinin acılığını gidermek içindir.
Bazı türlerin türlerinin kökleri ve sapları, antik dönemlerde kumaşları ve yünleri parlak altın sarısı ve yeşil tonlarına boyamak için doğal bir pigment kaynağı olarak kullanılmıştır.
Ispanak, 16. yüzyılda Avrupa’da yaygınlaşmadan önce, tüketilen en popüler yeşil yapraklı sebze idi.
Chenopodium nuttalliae tohumları, bal ve insan kanı ile yoğrularak tanrı heykelleri yapılmış ve sonra bu heykeller dini törenlerde yenirdi. İspanyollar bu ritüelin önüne geçmek için bitkinin yetiştirilmesini yasaklamıştır.
Bir yandan yüksek besin değeriyle süper gıda olarak anılırken, diğer yandan özellikle mısır tarlalarında besin, su ve ışık rekabeti yaratarak önemli verim kayıplarına neden olabilen zorlu bir yabani ot olarak bilinmektedir.
Tohumları ve yaprakları, düşük miktarlarda saponin ve oksalik asit içerir Bu maddeler çoğunlukla pişirme işlemi sırasında etkisiz hale gelse de, romatizma, gut, böbrek taşı gibi rahatsızlıkları olan kişilerin tüketiminde dikkatli olması önerilmektedir.
Azotça zengin topraklarda yetişen bitkiler, yapraklarında yüksek oranda nitrat biriktirebilir.
Cins adı Antik Yunanca kaz ayağı anlamına gelir. Cinse bağlı bitkilerin yapraklarının kaz ayağını andırmasına işaret eder. Buna uygun olarak bitkiler birçok dilde kazayağı olarak bilinmektedir. Dilimizdeki sirken kelimesi doğrudan Türkçe kaynaklı olmalıdır. Türkçede sirkenmek kötü koku nedeniyle iğrenmek anlamına gelir. Kelime ıspanak ve semizotu gibi sebze olarak tüketilen bitkiler için kullanılmaktadır. Bitkilerin haşlanırken yaydıkları kokuya işaret ediliyor olabilir. Türkçe Bitki Adları Listesinde “sirken” kelimesi Dysphania ambrosioides türü için kullanılmaktadır, oysa bu tür Amerika kıtasına özgüdür ve bu durumda sirken kelimesinin hangi türe işaret ettiği net değildir.
Chenopodium (Sirken) yaprakları genellikle almaşlı dizilişli ve düz olan bir cinstir. Form bakımından hayli çeşitli olan cins bünyesinde, otları, çalıları ve ağaçları barındırır. Bazı türler kötü bir kokuya sahiptir. Yaprakları almaşlı ya da karşılıklı dizilişlidir ve saplıdırlar. Yaprak ayası şeritsi, baklavamsı, üçgensi tebersi olup kenarları düz, dişli ya da lobludur.
Çiçek durumu başak halinde ve terminal ya da koltuklarda kümelenmiştir. Bırahte genellikle mevcut değil ya da yapraklardan daha dar olan yaprak biçimindedir. Meyve torbacık ya da kapçık formunda ve sıklıkla katlanmış çiçek örtüsü tarafından örtülmüştür.
Tohum yatay ya da dikey dizili ve mercimeksi ila küreseldir. Tohum kabuğu siyah, kahverengi ya da kırmızımsıdır. Bitkiler tek ya da nadiren çift evciklidir.
Kocaeli’ndeki türler
Chenopodium album (Ak sirken) istilacı potansiyeli hayli yüksek olan ve bazı bölgelerde tüketilen te…
Read More
Chenopodium opulifolium (Vilita) genelde yol kenarında görülen ve bahar sonundan güz başına kadar çi…
Read More
Chenopodium striatiforme (Çizgili sirken) genelde işlenmemiş arazilerde görülen ve bahar sonundan ya…
Read More