İçeriğe geç

Chenopodium (Sirken)


Dolaşım

BitkilerKaranfil takımıHorozibiğigiller › Sirken

Genel bilgiler

Yaprakları genellikle almaşlı dizilişli ve düz olan bir cinstir. Form bakımından hayli çeşitli olan cins bünyesinde, otları, çalıları ve ağaçları barındırır. Bazı türler kötü bir kokuya sahiptir. Yaprakları almaşlı ya da karşılıklı dizilişlidir ve saplıdırlar. Yaprak ayası şeritsi, baklavamsı, üçgensi tebersi olup kenarları düz, dişli ya da lobludur. Bitkiler tek ya da nadiren çift evciklidir. Kocaeli’de bazı türleri ıspanak ikamesi olarak tüketilmektedir. Cinse bağlı Chenopodium quinoa (kinoa) yenilebilir tohumları nedeniyle Güney Amerika’da geleneksel bağlamda gıda olarak kullanılmıştır. Dünyanın önemli bir bölümüne yayılmışlardır. Türkiye’de 15, Kocaeli’de 2 türle temsil edilmektedir.

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca “kaz ayağı” anlamına gelir. Cinse bağlı bitkilerin yapraklarının kaz ayağını andırmasına işaret eder. Buna uygun olarak bitkiler birçok dilde kazayağı olarak bilinmektedir. Dilimizdeki “sirken” kelimesi doğrudan Türkçe kaynaklı olmalıdır. Türkçede “sirkenmek” kötü koku nedeniyle iğrenmek anlamına gelir. Kelime ıspanak ve semizotu gibi sebze olarak tüketilen bitkiler için kullanılmaktadır. Bitkilerin haşlanırken yaydıkları kokuya işaret ediliyor olabilir. Türkçe Bitki Adları Listesinde “sirken” kelimesi Dysphania ambrosioides türü için kullanılmaktadır, oysa bu tür Amerika kıtasına özgüdür ve bu durumda sirken kelimesinin hangi türe işaret ettiği net değildir.

Tarihi

Chenopodium berlandieri türünün Amerika kıtasında günümüzden 4000 yıl önce yetiştirildiği bilinmektedir. Chenopodium album türünün aynı şekilde Avrupa kıtasında 4000 yıl önce kullanılmıştır.

Geleneksel tıp

Kocaeli’de yayılış göstermeyen Chenopodium foliosum ve Chenopodium vulvaria türleri geleneksel tıpta kullanılmıştır.

Literatür

Species Plantarum 1: 218. 1753. L.