Nasıl tanırım?
Çok dallı, çiçeklerin pembe renkli ve kapçıkların sorguçsuz olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Yol kenarı, çayır, tahrip edilmiş arazi
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Haziran – Ekim
Arazi notu
07 Ekim 2023 • Derince • 220 m • Göl kenarı
Kapçıkların sorgucu yoktur. Tohumlar Bunun yerine tohumlarını, kuruyan bitkinin bir bütün olarak kırılıp yerde yuvarlanmasıyla etrafa saçmaktadır.
Yapraklar ve genç gövde çiğ ya da pişirilerek tüketilmektedir. İdrar söktürücüdür. Ağrıyan eklemlere ve morluklara lapa olarak uygulanmıştır.
Dünyanın birçok yerinde istilacı tür olarak yayılmıştır ve tarım alanlarında zararlı ot statüsündedir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Yunanca sentor (κένταυρος) kelimesinden gelmektedir ve adını Sentor Chiron’dan (Χείρων) almıştır. Antik çağ kaynaklarında üst tarafı insan alt tarafı at olan yaratıklara çok sayıda atıf vardır ve bunların en meşhuru Chiron’dur. Chiron, insanoğluna tıp tanrısı Aesculapius üzerinden şifalı bitkileri öğretmiştir. Ayrıca Hercules’in zehirli oku ile alınan bir yarayı da peygamber çiçeği ile tedavi etmiştir. Homeros, ünlü Akalı savaşçı Akhilleus’un de hocası olan Chiron’u eczacılığın babası olarak nitelemiştir. Ve onun şifalı bitkileri kullandığını kaydetmiştir. Plinius ise eczacılık ve botanik bilimlerinin Chiron’a atfedildiğini yazmaktadır. Ayrıca Plutarkhos, Hellas’ın Magnezya şehrinde yaşayanların eczacılık konusunda hünerli olmalarını, onların Chiron’un soyundan gelmeleri ile açıklar. Cinsin Türkçe adı olan peygamber çiçeği de olasılıkla Antik Yunanda bir peygamber seviyesinde olan Chiron ile ilgilidir.
Genellikle 1 metrenin üzerinde büyüyebilen tek ya da iki yıllık bir bitkidir. Gövde tüysüz ve olukludur. Yapraklar reçine bezleri ile bezelidir. Alt yapraklar 20 cm uzunluğunda ve derin lobludur. Çiçek kurulu birkaç çiçek barındırır. Bunlar 1,5 ila 2 cm uzunluğunda olup oval şekillidir. Filari yeşil ya da saman renkli, sert ve keskin sarı dikenlere sahiptir. Çiçek başı çok sayıda parlak mor renkli çiçek barındırır. Kapçıkta sorguç mevcut değildir.
Centaurea iberica ile hayli yakındır. Her iki türün de rozet yaprakları derin lobludur, yaprak orta damarları açık renklidir ve rozetin merkezinde dikenler görülür.
C. iberica’nın çiçek başı daha küresel, C. calcitrapa’nın ise dardır; C. iberica’nın kapçığında sorguç görülür, bu C. calcitrapa’da yoktur; C. iberica, C. calcitrapa’ya göre daha uzun ve daha sağlamdır. Dilimizde çobankaldıran ve timur dikeni adları ile bilinmektedir.
Epitet Latince demir dikeni anlamına gelir. Antikçağdan Ortaçağa kadar kullanılan, özellikle binek hayvanlarını yaralamayı hedefleyen bir tür ilkel mayının adıdır. Bitkinin çiçekleri saran dikenli yapıları bu silahı andırmaktadır.