Nasıl tanırım?
Çok dallı ve yaprakların dekürent olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Tahrip edilmiş arazi, yol kenarı, tarla
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Haziran – Ağustos
Arazi notu
29 Temmuz 2023 • Başiskele • 170 m • Yol kenarı
İstilacı başarısının, köklerinden salgıladığı ve yeni habitatındaki yerli bitkilerin aşina olmadığı kimyasal savunma maddelerinden (allelokimyasallar) kaynaklandığı öne sürülmüştür.
Yenilebilir bir bitkidir. Tohumlardan elde edilen toz, böbrek taşı düşürmeye yardımcı olur. Köklerden elde edilen toz, fistül tedavisinde kullanılmıştır. Soğuk algınlığı, mide ağrısı, sıtma, ateş, böbrek taşları ve cilt yaraları gibi rahatsızlıklara karşı başvurulmuştur.
Atlara zararlı olduğu rapor edilmektedir. Çiğneme hastalığı adı verilen ve atların çiğneme ve yutma yeteneğini kaybederek açlıktan veya susuzluktan ölmesine neden olan geri dönüşümsüz bir beyin hasarına yol açmaktadır.
Avrasya’da ekosistemin dengeli bir parçası iken geri kalan bölgelerde yayılıcı ve istilacı bir tür olarak bilinmektedir. Bazı bölgelerdeki yerli bitkilerin üzerinde birçok olumsuz etkileri olmuş ve biyoçeşitliliğe zarar vermiştir. Yayılma gücü, rekabet yeteneği ve otçul hayvanların azlığı bu bitkinin istilasının büyümesini tetiklemiştir.
Fotoğrafları







Türkiye gözlemleri
Cins adı Yunanca sentor (κένταυρος) kelimesinden gelmektedir ve adını Sentor Chiron’dan (Χείρων) almıştır. Antik çağ kaynaklarında üst tarafı insan alt tarafı at olan yaratıklara çok sayıda atıf vardır ve bunların en meşhuru Chiron’dur. Chiron, insanoğluna tıp tanrısı Aesculapius üzerinden şifalı bitkileri öğretmiştir. Ayrıca Hercules’in zehirli oku ile alınan bir yarayı da peygamber çiçeği ile tedavi etmiştir. Homeros, ünlü Akalı savaşçı Akhilleus’un de hocası olan Chiron’u eczacılığın babası olarak nitelemiştir. Ve onun şifalı bitkileri kullandığını kaydetmiştir. Plinius ise eczacılık ve botanik bilimlerinin Chiron’a atfedildiğini yazmaktadır. Ayrıca Plutarkhos, Hellas’ın Magnezya şehrinde yaşayanların eczacılık konusunda hünerli olmalarını, onların Chiron’un soyundan gelmeleri ile açıklar. Cinsin Türkçe adı olan peygamber çiçeği de olasılıkla Antik Yunanda bir peygamber seviyesinde olan Chiron ile ilgilidir.
Genellikle 15 ila 60 cm kadar büyüyebilen bir bitkidir. Vejetatif evrede dikensiz yapraklardan bir rozet oluşturur. Yaza doğru çok sayıda sarı çiçek ve dikenli çiçek başı barındıran bir sap üretir.
Taban ve alt yapraklar genellikle çiçeklenme zamanı kurumuş olur, bunlar lirsi ila derin teleksi ve 3 ila 4 arası yanal bölümlüdür. Orta ve üst yapraklar mızraksı ya da şeritsi mızraksı, kenarları loblu, dişli ya da düzdür.
Çiçekler sarı ya da pembe renklidir. Kapçık 2 ila 3 mm uzunluğunda ve siyahımsıdır. Sorguç görülmez. Dilimizde çakır dikeni, zerdali dikeni, çalı süpürgesi ve gelin dili adları ile bilinmektedir.
Epitet Latince yaz gündönümü anlamına gelir. Bu bağlamda bitkinin yaz dönümünde çiçek açmaya başlamasına dikkat çekmektedir.