Tanımı
Centaurea (Peygamberçiçeği) genellikle sağlam yapılı, 20 ila 300 cm büyüyebilen, dikenli tek ya da çok yıllık bitkilerdir. Gövdeler tek, yükselici ya da yayılıcı, basit ya da dallıdır. Yapraklar tabanda ya da gövdede, saplı ya da sapsız, almaşlı dizilişli, düz, bölünmüş ya da lobludur. Yaprak tabanı zaman zaman gövdede dekürenttir. Çiçek başları tablamsı ya da ışınsal ve tek ya da salkım halindedir. İnvolukrum yumurtamsı küresel, yarı küresel ya da neredeyse silindirik, filariler birkaç sıralı, kiremitsi ve yayık taraklı ya da dikensi eklidir. Çiçek tablası düz ve kıllıdır. Çiçekler sarı, mor ya da beyaz renklidir. Çiçekçikler 10 ila çok sayıda, dıştakiler genellikle verimsiz, taç ince ve belirsiz ya da hayli büyük; içtekiler verimli, taç beyaz ila mavi, mor, pembe ya da sarı renklidir. Kapçık dikdörtgensi ya da ters yumurtamsı, yanal olarak sıkıştırılmış, ucu yuvarlak ya da kesik ve olgunlaştıklarında çıplaktır. Sorguç mevcut değil ya da 1 ila 3 sıra halinde kalıcıdır.
Cins Avrasya ve Afrika’ya özgüdür. Ancak bazı türleri agresif istilacılardır ve dünyanın geri kalanına da yayılmışlardır.🔗
Takson kartı
- Plantae (Bitkiler alemi)
- Asterales (Papatya takımı)
- Asteraceae (Papatyagiller)
Centaurea L.
Etimoloji
Cins adı Yunanca sentor (κένταυρος) kelimesinden gelmektedir ve adını Sentor Chiron’dan (Χείρων) almıştır. Antik çağ kaynaklarında üst tarafı insan alt tarafı at olan yaratıklara çok sayıda atıf vardır. Bunların en meşhuru ise Chiron’dur. Chiron, insanoğluna tıp tanrısı Aesculapius üzerinden şifalı bitkileri öğretmiştir. Ayrıca Hercules’in zehirli oku ile alınan bir yarayı da peygamber çiçeği ile tedavi etmiştir. Homeros, ünlü Akalı savaşçı Akhilleus’un de hocası olan Chiron’u eczacılığın babası olarak niteler ve onun şifalı bitkileri kullandığını kaydeder. Plinius ise eczacılık ve botanik bilimlerinin Chiron’a atfedildiğini yazmaktadır. Plutarkhos, Hellas’ın Magnezya şehrinde yaşayanların eczacılık konusunda hünerli olmalarını, onların Chiron’un soyundan gelmeleri ile açıklar. Cinsin Türkçe adı olan peygamber çiçeği de olasılıkla Antik Yunanda bir peygamber seviyesinde olan Chiron ile ilgilidir.
Kocaeli’ndeki türler
-

Centaurea benedicta (Topdiken)
Centaurea benedicta (Topdiken) genelde işlenmemiş arazilerde görülen ve istilacı potansiyeli yüksek olan bir bitkidir.
-

Centaurea calcitrapa (Çobankaldıran)
Centaurea calcitrapa (Çobankaldıran) özellikle işlenmemiş arazilerde görülen ve yaz başından güz ortasına kadar çiçek açan bir bitkidir.
-

Centaurea cyanus (Gelintacı)
Centaurea cyanus (Gelintacı) Antikçağdan beridir tıbbi amaçlarla kullanılan, ayrıca günümüzde süs bitkisi değeri olan bir bitkidir.
-

Centaurea depressa (Gökbaş)
Centaurea depressa (Gökbaş) genelde ekili arazilerin civarında görülen ve bahar sonundan yaz ortasına kadar çiçek açan bir bitkidir.
-

Centaurea diffusa (Akdüğme)
Centaurea diffusa (Akdüğme) özellikle işlenmemiş arazilerde görülen ve yaz ortasından güz ortasına kadar çiçek açan bir bitkidir.
-

Centaurea ertugruliana (Ertuğrul düğmesi)
Centaurea ertugruliana (Ertuğrul düğmesi) genelde kayalık alanlarda görülen ve yaz aylarında çiçek açan nadir bir endemik bitkidir.
-

Centaurea iberica (Deligöz dikeni)
Centaurea iberica (Deligöz dikeni) özellikle işlenmemiş arazilerde görülen ve yaz aylarında çiçek açan bir bitkidir.
-

Centaurea kilaea (Kilyos düğmesi)
Centaurea kilaea (Kilyos düğmesi) deniz kenarında görülen ve yaz aylarında çiçek açan endemik bir bitkidir.
-

Centaurea phrygia subsp. stenolepis (Mor serçebaşı)
Centaurea phrygia subsp. stenolepis (Mor serçebaşı) genelde denize yakın çalılık alanlarda görülen ve yaz aylarında çiçek açan bir bitkidir.
-

Centaurea pichleri (Düğmeli ot)
Centaurea pichleri (Düğmeli ot) genelde yüksek rakımlı çayırlarda görülen ve bahar sonundan yaz ortasına kadar çiçek açan bir bitkidir.
-

Centaurea solstitialis (Çakırdikeni)
Centaurea solstitialis (Çakırdikeni) özellikle işlenmemiş arazilerde görülen ve yaz aylarında çiçek açan bir bitkidir.
-

Centaurea urvillei (Alakötürüm)
Centaurea urvillei (Alakötürüm) genelde makilik alanlarda görülen ve yaz aylarında çiçek açan bir bitkidir.
-

Centaurea urvillei subsp. armata (Kötürüm)
Centaurea urvillei subsp. armata (Kötürüm) genelde makilik alanların sınırında görülen ve yaz aylarında çiçek açan bir bitkidir.
-

Centaurea virgata (Acı süpürge)
Centaurea virgata (Acı süpürge) genelde işlenmemiş arazilerde görülen ve yaz başından güz başına kadar çiçek açan bir bitkidir.
-

Centaurea yaltirikii subsp. dumanii (Duman sarıbaşı)
Centaurea yaltirikii subsp. dumanii (Duman sarıbaşı) genelde kayalık alanlarda görülen nadir bir endemik bitkidir.




Leave a Comment