Coğrafi dağılım.
Cins Avrasya ve Afrika’ya özgüdür. Ancak bazı türleri agresif istilacılardır ve dünyanın geri kalanına da yayılmışlardır.
Centaurea cyanus, Estonya’nın ulusal çiçeğidir ve Avrupa kültürü ile folklorunda önemli bir yere sahiptir.
Türkiye cinsin önemli bir çeşitlilik alanıdır ve çoğu endemik olan 200 kadar taksonu barındırmaktadır.
Centaurea cyanus, sanat ve mücevher dünyasında cornflower blue rengine adını vermiştir.
Çok sayıda türü süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir.
Çoğu türünün başçıkları dokunmaya karşı son derece hassastır. Bir böcek çiçeğin üzerine konup nektar ararken başçıklara dokunduğu an, başçıklar aniden içeri doğru kasılır ve polenleri bir fırlatma rampası gibi böceğin gövdesine doğru fırlatır.
Cinsin Türkçe adı olan peygamber çiçeği olasılıkla Antik Yunanda bir peygamber seviyesinde olan ve cinse de adını veren Chiron ile ilgilidir. Ama çok büyük olasılıkla Chiron’un bitkisi Centaurium cinsine ait bir taksondur.
Prusya Kraliçesi Louise’in Napolyon’un ordularından kaçarken çocuklarını bir peygamber çiçeği tarlasında sakladığı ve onları sakinleştirmek için bu çiçeklerden taçlar yaptığı anlatılır. Bu yüzden bitki Almanya’nın ulusal sembollerinden biri (Kaiserblume) olmuştur.
Bazı türleri agresif istilacıdır ve tarım ürünlerinde verim kaybına neden olmaktadır.
Cins adı Yunanca sentor (κένταυρος) kelimesinden gelmektedir ve adını Sentor Chiron’dan (Χείρων) almıştır. Antik çağ kaynaklarında üst tarafı insan alt tarafı at olan yaratıklara çok sayıda atıf vardır. Bunların en meşhuru ise Chiron’dur. Chiron, insanoğluna tıp tanrısı Aesculapius üzerinden şifalı bitkileri öğretmiştir. Ayrıca Hercules’in zehirli oku ile alınan bir yarayı da peygamber çiçeği ile tedavi etmiştir. Homeros, ünlü Akalı savaşçı Akhilleus’un de hocası olan Chiron’u eczacılığın babası olarak niteler ve onun şifalı bitkileri kullandığını kaydeder. Plinius ise eczacılık ve botanik bilimlerinin Chiron’a atfedildiğini yazmaktadır. Plutarkhos, Hellas’ın Magnezya şehrinde yaşayanların eczacılık konusunda hünerli olmalarını, onların Chiron’un soyundan gelmeleri ile açıklar.
Centaurea (Peygamberçiçeği) genellikle sağlam yapılı, 20 ila 300 cm büyüyebilen, dikenli tek ya da çok yıllık bitkilerdir. Gövdeler tek, yükselici ya da yayılıcı, basit ya da dallıdır. Yapraklar tabanda ya da gövdede, saplı ya da sapsız, almaşlı dizilişli, düz, bölünmüş ya da lobludur. Yaprak tabanı zaman zaman gövdede dekürenttir.
Çiçek başları tablamsı ya da ışınsal ve tek ya da salkım halindedir. İnvolukrum yumurtamsı küresel, yarı küresel ya da neredeyse silindirik, filariler birkaç sıralı, kiremitsi ve yayık taraklı ya da dikensi eklidir. Çiçek tablası düz ve kıllıdır. Çiçekler sarı, mor ya da beyaz renklidir.
Çiçekçikler 10 ila çok sayıda, dıştakiler genellikle verimsiz, taç ince ve belirsiz ya da hayli büyük; içtekiler verimli, taç beyaz ila mavi, mor, pembe ya da sarı renklidir. Kapçık dikdörtgensi ya da ters yumurtamsı, yanal olarak sıkıştırılmış, ucu yuvarlak ya da kesik ve olgunlaştıklarında çıplaktır. Sorguç mevcut değil ya da 1 ila 3 sıra halinde kalıcıdır.
Kocaeli’ndeki türler
Centaurea benedicta (Topdiken) genelde işlenmemiş arazilerde görülen ve istilacı potansiyeli yüksek …
Read More
Centaurea calcitrapa (Çobankaldıran) özellikle işlenmemiş arazilerde görülen ve yaz başından güz ort…
Read More
Centaurea cyanus (Gelintacı) Antikçağdan beridir tıbbi amaçlarla kullanılan, ayrıca günümüzde süs bi…
Read More
Centaurea depressa (Gökbaş) genelde ekili arazilerin civarında görülen ve bahar sonundan yaz ortasın…
Read More
Centaurea diffusa (Akdüğme) özellikle işlenmemiş arazilerde görülen ve yaz ortasından güz ortasına k…
Read More
Centaurea ertugruliana (Ertuğrul düğmesi) genelde kayalık alanlarda görülen ve yaz aylarında çiçek a…
Read More
Centaurea hermannii (Kulindor) sadece İstanbul'dan bilinmekle birlikte Kocaeli'nde de bulunduğunu te…
Read More
Centaurea iberica (Deligöz dikeni) özellikle işlenmemiş arazilerde görülen ve yaz aylarında çiçek aç…
Read More
Centaurea kilaea (Kilyos düğmesi) deniz kenarında görülen ve yaz aylarında çiçek açan endemik bir bi…
Read More
Centaurea lycopifolia (Cerrah otu) Kocaeli'nin doğal bitkisi olmamakla birlikte ülkemizde endemik ol…
Read More
Centaurea phrygia subsp. stenolepis (Mor serçebaşı) genelde denize yakın çalılık alanlarda görülen v…
Read More
Centaurea pichleri (Düğmeli ot) genelde yüksek rakımlı çayırlarda görülen ve bahar sonundan yaz orta…
Read More
Centaurea scabiosa (Büyük peygamberçiçeği) Avrasya kuzey yarısını boydan boya geçen, tıbbi ve süs bi…
Read More
Centaurea solstitialis (Çakırdikeni) özellikle işlenmemiş arazilerde görülen ve yaz aylarında çiçek …
Read More
Centaurea urvillei (Alakötürüm) genelde makilik alanlarda görülen ve yaz aylarında çiçek açan bir bi…
Read More
Centaurea urvillei subsp. armata (Kötürüm) genelde makilik alanların sınırında görülen ve yaz ayları…
Read More
Centaurea virgata (Acı süpürge) genelde işlenmemiş arazilerde görülen ve yaz başından güz başına kad…
Read More
Centaurea yaltirikii subsp. dumanii (Duman sarıbaşı) genelde kayalık alanlarda görülen nadir bir end…
Read More