Nasıl tanırım?
Çiçeklerin pembe veya beyazımsı ve kapçıkların sorguçlu olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Yol kenarı, tarla, tahrip edilmiş arazi
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Haziran – Ağustos
Arazi notu
27 Nisan 2024 • Derince • 1 m • Deniz kenarı
Otçul hayvanların ve böceklerin saldırılarına karşı kömeçleri çevreleyen filarilerin uçları, oldukça uzun, sert ve genellikle sarımsı-kahverengi dikenlere dönüşmüştür. Bu dikenler hem dokunulduğunda can yakar hem de hayvanların ağız dokusuna zarar verebilecek kadar keskindir.
Pişirilerek tüketilmektedir. Antioksidan, antibakteriyel, mantar önleyici ve mikrop kırıcıdır. Ayrıca ağrı, yüksek ateş, baş ağrısı vakalarında ve yara iyileştirici olarak kullanılır.
Doğal parçası olmadığı bölgelerde ciddi bir sorun haline gelebilmektedir ve bazı ülkelerde zararlı ot statüsündedir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Yunanca sentor (κένταυρος) kelimesinden gelmektedir ve adını Sentor Chiron’dan (Χείρων) almıştır. Antik çağ kaynaklarında üst tarafı insan alt tarafı at olan yaratıklara çok sayıda atıf vardır ve bunların en meşhuru Chiron’dur. Chiron, insanoğluna tıp tanrısı Aesculapius üzerinden şifalı bitkileri öğretmiştir. Ayrıca Hercules’in zehirli oku ile alınan bir yarayı da peygamber çiçeği ile tedavi etmiştir. Homeros, ünlü Akalı savaşçı Akhilleus’un de hocası olan Chiron’u eczacılığın babası olarak nitelemiştir. Ve onun şifalı bitkileri kullandığını kaydetmiştir. Plinius ise eczacılık ve botanik bilimlerinin Chiron’a atfedildiğini yazmaktadır. Ayrıca Plutarkhos, Hellas’ın Magnezya şehrinde yaşayanların eczacılık konusunda hünerli olmalarını, onların Chiron’un soyundan gelmeleri ile açıklar. Cinsin Türkçe adı olan peygamber çiçeği de olasılıkla Antik Yunanda bir peygamber seviyesinde olan Chiron ile ilgilidir.
Genellikle 20 ila 80 cm büyüyebilen bir bitkidir. Tabandan itibaren dallıdır. Yapraklar seyrek tüylü, alttakiler saplı, derin teleksi ya da lirsi ve altı adet mızraksı yanal bölümlü, ortadaki yapraklar benzer ancak sapsız, üsttekiler lirsidir.
İnvolukrum 13 ila 18 mm uzunluğunda ve 9 ila 12 mm genişliğinde, oval ila kupa biçimlidir.
Filari ekleri saman renkli dikenlidir. Çiçekler soluk pembe renklidir. Kapçık 3 ila 4 mm, sorguç 1 ila 2,5 mm uzunluğundadır. Dilimizde deligöz dikeni adı ile bilinmektedir.
Epitet Latince İberya anlamına gelir açık bir şekilde türün tip yerine işaret eder. İberya, Milattan Önce ülkemizin doğu karadeniz bölgesi ile Gürcistan’ın bir bölümünde egemen olmuş bir krallıktır. Ludolf Christian Treviranus’un özgün tanımında bu “Habitat Armenia, Caucasia” olarak belirtilmiştir.