Nasıl tanırım?
Sıpata ayasının beneksiz, yumrunun yatay ve tırnağın sarı renkli olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Tahrip edilmiş araziler, dere kenarları, çalılıklar
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Nisan – Mayıs
Arazi notu
22 Nisan 2023 • İzmit • 110 m • Çalılık
Otçulların bitkiden uzak durması, toprağın derinliklerindeki yumruları ve bu yumruların sürekli olarak yeni sürgünler vermesi, yumrulardan kalan en ufak bir parçanın bile yeniden filizlenmesi, yaprak kısımlarını öldüren ot ilaçlarının yumruları daha agresif hale getirmesi gibi nedenlerle kısa sürede agresif bir istilacı haline gelmesi mümkündür.
Çiçek açarken ısı da üretmektedir. Bitki, metabolizmasını o kadar hızlandırır ki koçan ortam sıcaklığından 10 ila 15 °C daha sıcak hale gelebilir. Bu ısı, hem kokusunun havaya yayılmasını sağlar hem de soğuk bahar günlerinde böceklere sıcak bir yuva sunar. Bu da tozlaşma sürecine yardım eder.
16–17. yüzyıl Avrupası’nda yumruları kaynatılıp kurutularak nişasta elde edilirdi. Bu nişasta, dönemin modasına uygun şekilde soyluların yakalarındaki fırfırlı kolaları katılaştırmak için kullanılırdı. Ancak işleme sırasında çalışanların elleri kalsiyum oksalat kristallerinden ciddi biçimde tahriş olurdu.
Yumrusu kurutulduktan sonra pişirilerek tüketilmektedir. Meyve ve yumrusu; öksürük, ülser, kadın hastalıkları, egzama, kanser, hemoroid tedavisinde kullanılmıştır. Meyvelerin bilhassa çocuklar ve köpekler için ölümcül olabileceği rapor edilmiştir.
Güney Avrupa’nın bazı bölgelerinde, yeni doğan bebekleri nazardan korumak ve şans getirmek için beşiklerin yanına konulmaktaydı.
Bitkinin dilimizde çok sayıda adının bulunması hem bahçe ve tarla gibi insan faaliyetlerinin yoğun olduğu yerlerde görülen en dikkat çekici bitkilerden biri olması hem de bazı yörelerde gıda amaçlı kullanılması ile ilgilidir.
Kalsiyum oksilat kristalleri içerir ve bu nedenle yenildiği takdirde ağızda ve dilde rahatsızlık uyandırır ancak kurutulunca ya da pişirilince bu etkisini kaybeder.
Meyveleri insanlar için zehirlidir. Öte yandan karatavuk, ardıç ve kızılgerdan gibi meyve yiyen kuşlar meyvelerini kolaylıkla sindirerek tohumları geniş alanlara yayar. Sonbahar ve erken kışta kıt olan meyve kaynaklarının arasında bu parlak meyve salkımları kuşlar için kritik bir enerji kaynağı işlevi görür. Dahası tohumların kuşların sindirim sisteminden geçmesi çimlenme başarısını da artırır.
Fotoğrafları





Türkiye gözlemleri
Cins adının kökeni belli değildir. Antik Yunanca nar bülbülü anlamına gelen aros (ἄρον) kelimesinden türetilmiş olabilir. Bitki yüzeysel olarak kuş yuvasını andırmaktadır. Bu doğrultuda, cinse bağlı bazı türler İngilizce’de cuckoo pint olarak bilinir. Epitet Latince İtalya anlamına gelir. Ancak epitetin aksine sadece İtalya’da değil, Akdeniz’e kıyısı olan birçok ülkede görülmektedir.
Sıkapası 12 ila 20 cm uzunluğunda ve yaprak sapından daha kısa olan bir bitkidir. Yumru yataydır. Yaprak sapı 26 ila 40 cm uzunluğundadır. Sıpata 20 ila 40 cm uzunluğunda, 4,5 ila 12 cm genişliğinde ve açık yeşilimsi sarı ila saydam beyaz renklidir.
Koçan 6 ila 13 cm uzunluğundadır. Tırnak sarı renklidir. Çiçek durumu ısı üretmektedir. Meyveler parlak kırmızı renklidir. Özellikle gölgeye sahip bahçelerde süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir.
Dilimizde yılanbıçağı, yılanyastığı, yılanekmeği, acı soğan, buzağı otu, danaayağı, domuz lahanası, domuz marulu, domuz pancarı, filkulağı, gavur pancarı, ilandili, kari, livik, nevik, nivik, sarmalık, yaldıran, yılanboncuğu, yılan cücüğü, yılandili, yılan pancarı, arko lahanası, trabzon yılanyastığı, çiçekotu, yılanotu, yılanzehiri, zehirotu, yılansoğanı ve tirşik adları ile bilinmektedir.