Tanımı
Rumex acetosa 1 metre kadar büyüyebilen çok yıllık bir bitkidir. İki evcikli bir bitkidir. Kısa ve görece ince yatay ya da hafifçe eğik kök gövdeye sahiptir ve bu kök genellikle toprağın derinlerine inmez ve sıkışık bir halde büyüyen ikincil köklerle küme halinde kalmaktadır. Gövde dik, 40 ila 100 cm uzunluğunda, yivli, çıplak ve genellikle basittir. Taban yaprakları yumurtamsı mızraksı ila mızraksı, tabanı ok başlı, 3 ila 12 cm uzunluğunda, 2 ila 4 cm genişliğinde, kenarları düz ve ucu sivridir. Gövde yaprakları daha küçüktür. Yaprak sapı kısa ya da neredeyse hiç yoktur. Okrea kısa ömürlü, beyaz renkli ve zarsıdır. Çiçek durumu terminal, salkım halinde ve gevşektir.
Dalları kırmızımsı yeşil renkli, ince ve basit ya da birkaç ikincil dallıdır. Çiçekler tek evciklidir. Çiçek sapı ince ve ortasında eklemlidir. Erkek çiçeklerin dış tepalleri dik ve küçük iken iç tepalleri eliptik ve 3 mm uzunluğundadır. Dişi çiçeklerin dış tepalleri eliptik ve meyve zamanı geriye kıvrık iken iç tepalleri meyve zamanı genişlemektedir. Valfler neredeyse dairesel, 3,5 ila 4 mm uzunluğunda, tabanda birkaç küçük kıvrık siğilli, damarsız, tabanı yüreksi, kenarı düz ve ucu küttür. Kapçık siyahımsı kahverengi, parlak, elipsoit, üçgensi ve 2 mm uzunluğundadır. Dilimizde kişlek ve kuzukulağı adı ile bilinmektedir.
Takson kartı
- Plantae (Bitkiler alemi)
- Caryophyllales (Karanfil takımı)
- Polygonaceae (Madımakgiller)
- Rumex (Labada)
Rumex acetosa L.
Gözlem bilgileri
Rumex acetosa doğal olarak Asya ve Avrupa’da yayılış gösterir.🔗 Ancak mutfak değeri nedeniyle günümüzde dünyanın büyük bölümüne dağılmıştır. Dağ yamaçları, orman sınırları ve vadilerde görülen bitki umumiyetle mayıs ve haziran ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi 100 ila 1600 metreye kadar olan rakımlarda Derince ilçesinde gözlemlemek mümkündür.
Etimoloji
Cins adı Latince kuzukulağı anlamına gelir. Muhtemelen Latince emmek anlamına gelen “rumo” kelimesinden türemiştir. Yaprakları emilerek susuzluk giderici olarak kullanılır. Cinsin Türkçe adı olan labadanın Theophrastus’un Rumex patientia’yı tanımlamak için kullandığı lapathos (λάπαθος) kelimesinden gelmesi muhtemeldir. Epitet Latince ekşi anlamına gelir ve açık bir şekilde türün tadına işaret etmektedir.
Kullanımı
Suyu çamaşırlarda leke çıkarıcı olarak kullanılmıştır. Etkili bir susuzluk giderici olduğu bilinmektedir. Tür, Antikçağ’dan beridir gıda amaçlı yetirilmektedir ve günümüzde de çok sayıda kültivarı bazı bölgelerin mutfaklarında popülerdir. Yapraklar erken dönemde tüketilmektedir. Bunlar ayrıca çorba ve salatalara da eklenmektedir. Hem yapraklar hem de filizler C vitamini açısından zengindir. Küçük balıkların ince kılçıklarını erittiği için balık pişirirken kullanılmaktadır. Öte yandan bitki oksalik asit bakımından zengindir ve aşırı tüketildiğinde kalsiyum gibi yararlı minerallerin bloke olmasına neden olmaktadır. Ayrıca romatizma, artrit, gut, böbrek taşı gibi rahatsızlıkları olanların bitkiyi dikkatli kullanmaları önerilmektedir. Köklerinden yeşil, gri ve kahverengi boyalar elde edilmektedir. Yaprak ve gövdelerden ise gri mavi renkli bir boya çıkarılmaktadır. Gövdeler demlenerek gümüşleri parlatmak ve hasır mobilyaları cilalamak için uygulanmıştır. Suyu keten giysi üzerindeki lekeler ile çeşitli mürekkep lekelerini çıkarmaktadır.
Taze yaprakları büzücü, idrar söktürücü ve müshil etkilidir. İskorbüt ve ateş tedavisinde etkili olduğu bilinmektedir. Yapraklarından elde edilen su cilt kaşıntısı ve saçkıran tedavisinde kullanılmıştır. Kök demlendiğinde büzücü ve idrar söktürücü olarak görev yapmaktadır. Kök ve tohumlar kanama durdurucudur. Kökten elde edilen merhem çıkıkların sabitlenmesi için kullanılmıştır.
Fotoğrafları
Leave a Comment