Nasıl tanırım?
Gövdenin kanatlı, filarilerin dikensiz kenarlı ve olgun kapçıkların 4 adet musilaj oyuklu olması ayırt edici özelliğidir.
Habitat
Orman, çalılık, yol kenarı
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Nisan – Haziran
Arazi notu
01 Haziran 2025 • İzmit • 470 m • Orman
Cins için önerilen dulkarı gömleği adının kaynağını bilmiyoruz. Yaprakların oldukça iri olduğu Arctium cinsi için bu isim anlaşılabilir ancak bu cinsin yaprakları küçüktür. Bitkinin adı ya da etimolojisi hakkındaki bilgilerinizi aşağıdaki yorum bölümünde paylaşırsanız seviniriz.
Belki Silybum marianum için anlatılan öykü, yaprak benzerliği nedeniyle bu bitkiye de uyarlanmıştır. Şu halde dulkarı, babasız çocuğun annesi Meryem oluyor. İkinci bir zorlamayı da cins adından yapabiliriz. Eğer cins adı Tyre’den geliyorsa, dulkarı oğlu olrak bilinen Tyreli Hiram Abiff’e dikkat çekebiliriz.
Cins adı, Antikçağda önemli bir Fenike liman ve ticaret merkezi olan Tyre’dan (günümüzde Sur, Lübnan) geliyor olabilir. Buradan ihraç edilen ve şehrin adıyla anılan mor renk hayli meşhurdu. O halde çiçek rengi ile bir bağıntı kurulmuş olsa gerektir. Ayrıca aynı orijinden gelen tyros kelimesi de Antik Yunanca peynir anlamına gelmekte ve yine aynı şehre izafe edilmektedir. Bazı papatyagiller üyelerinin peynir mayası olarak kullanıldığını biliyoruz. Belki bu bitki için de bu geçerlidir.
Bitkinin yayılış alanı belirgin bir Akdeniz haritasıdır ve bu sınırların dışına çıktığına dair herhangi bir kayıt yoktur, istilacı olarak bile.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adını, Thiatira’da (Manisa, Akşehir) ibadet edilen Tyrimnos‘tan almaktadır. Genellikle pelerin giymiş, omzunda çift balta taşıyan, ayakta, oturmuş veya at üzerinde genç bir tanrı olarak tasvir edilmiştir. Epitet Antik Yunanca beyaz yazı anlamına gelir ve açık bir şekilde türün yapraklarındaki süt beyazı lekelere işaret eder. İkili adlandırma öncesi adı “Carduus leucographus mariae hirsutus, capitulo minore”dir.
Genellikle 20 ila 80 cm büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Taban yaprakları yeşil renkli ve beyaz damarlı, ters yumurtamsı, saplı, 5,5 ila 14 cm uzunluğunda ve 2 ila 5 cm genişliğinde, loblu ve dikenli dişli kenarlıdır. Gövde yaprakları daha dar ve daha kısadır.
Çiçek başları küresel, çiçek zamanı dik ve meyve zamanı hafifçe sarkıktır. Bunlar 20 ila 40 cm uzunluğundaki yapraksız çiçek sapı üzerindedir. İnvolukrum 10 ila 18 mm uzunluğunda ve 13 ila 15 mm genişliğindedir.
Filariler darca mızraksı sipsivri, tüysüz ila yünlüdür. Kapçık 4 ya da 5 mm uzunluğunda ve 1,5 mm genişliğinde, pürüzsüz ve parlaktır. Dilimizde dulkarıgömleği adı ile bilinmektedir.