Nasıl tanırım?
Tohumların küresel, omurgalı veya dar kanatlı ve yaprakların alt yüzeyde oluklu olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Tarla, kumlu bölge
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Mart – Haziran
Arazi notu
13 Nisan 2021 • Gebze • 220 m • Çayır
Demir Çağı’na tarihlenen yerleşim alanlarından çıkarılan tohumların çimlenebildiği tespit edilmiştir. Bu, tohumların yaklaşık 1.700 yıl boyunca canlılığını koruyabildiği anlamına gelmektedir.
18-19. yüzyıllarda özellikle Hollanda, Almanya ve Belçika’da bilinçli olarak ekilen bir yem bitkisiydi. Fakir, kumlu topraklarda bile hızla büyüyebildiği için çiftçiler tarafından hayvan yemi olarak yetiştiriliyordu.
Sadece güneşli havalarda açılır, bulutlu veya yağışlı günlerde çiçekler kapalı kalır. Bu özellik, açık çiçeklerin yaydığı hoş olmayan, kişnişi andıran bir kokuyla birlikte, tozlaşma stratejisinin bir parçasıdır.
Genç bitkiler tüketilmektedir. Danimarka’da bulunan ünlü bataklık mumyası Tollund Adamı’nın son öğününde bu bitkinin de bulunmasıdır. Böylece, tohumlarının Taş Devrinde gıda amaçlı kullanıldığı belirlenmiştir. Bunun yanında tohumları yağ bakımından zengindir ve öğütülerek ekmek yapımında kullanılmıştır. İdrar söktürücüdür.
Fosfor, magnezyum ve sodyum açısından zengindir, koyun ve sığırlar tarafından iştahla tüketilir ve standart çayır otlatmasına göre %22 daha yüksek yem alımı sağladığı tespit edilmiştir.
Tohum ve yapraklar saponin içermektedir. Otçul hayvanlara aşırı otlatılması sakıncalıdır.
Öte yandan Avrupa’daki çiftçiler arasındaki inanışa göre bitkiyi yiyen ineklerin süt verimi artıyor, bu sütten yapılan tereyağları da çok daha lezzetli ve kaliteli oluyordu.
Günümüzde endüstriyel tohum temizleme teknolojileri ve yoğun herbisit kullanımı nedeniyle Avrupa’nın birçok bölgesinde ciddi şekilde azalmıştır. Bitki Kocaeli’nde de nadiren görüyoruz. Türkiye geneli gözlemleri de oldukça azdır.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins Latince saçılan anlamına gelir. Tohumlarının erkenden ekilmesine işaret eder. Cins için önerilen delicekişniş adı, Spergula arvensis’in İngilizce yaygın adlarından biri olan wild coriander’ın tercüme edilmiş hali gibi gözükmektedir. Epitet Latince ekili alan anlamına gelir ve açık bir şekilde türün habitat tercihine işaret eder. Özgün tanımda bu “Habitat in Europae agris” olarak belirtilmiştir.
Genellikle 40 cm büyüyebilen bir bitkidir. Çok sayıda gövde görülmektedir. Gövde dik ya da yükselici biçimde, tüysüz ya da salgılı tüylü ve genellikle yapışkandır. Taç çok simetrili, beyaz renkli, yaklaşık 1 cm genişliğindedir.
Taç yaprak sayısı beştir ve bunlar 3,5 ila 5 mm uzunluğunda, hafifçe çanak yapraklardan uzundur. Çanak yaprak sayısı beştir. Ercik genellikle 10 adet, nadiren de 5 adettir. Boyuncuk sayısı beştir. Yapraklar karşılıklı ya da halkavi dizilişli ve sapsızdır. Yumurtalık elipsoit ve kısa saplıdır.
Kapsül yumurta biçiminde genellikle yeşil renklidir. Çiçekler erseliktir. Tek bitki kırka kadar kapsül üretebilir ve her kapsül 20 tohum barındırır. Tohumlar birkaç yıl boyunca toprakta canlılıklarını korumaktadır. Midede sindirilemediği için otçul hayvanların dışkıları ile de yayılabilir. Dilimizde tarla kişnişi adı ile bilinmektedir.