Nasıl tanırım?
Çok yıllık, taç yaprakların derince bölünmüş, çanağın 15-20 damarlı ve meyve zamanı güçlü biçimde şişkin olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Yamaç, çayır, çalılık
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Mayıs – Ağustos
Arazi notu
29 Ocak 2025 • İzmit • 110 m • Yol kenarı
Minerva, baykuşları için sinek yakalamak üzerine gönderdiği Campion’u, görevi sırasında uyuyakaldığı için bu bitkiye dönüştürmüştür. Bitkinin şişkin çanağı, Campion’un sineklerle doldurması gereken torbasıdır. Bitki bu nedenle Minerva’ya adanmıştır ve onun kutsal kuşu olan baykuşun da özellikle bu bitkilerin yoğun olduğu bölgelerde avlandığı söylenmektedir.
Bitkinin dilimizdeki adları kuru çiçekler rüzgarda hışırdaması ve çanağın parmaklarla sıkıştırıldığında hafif bir patlama sesi çıkarması ile ilgilidir.
Hem gündüz tozlayıcılarını hem de gece yoğun tatlı bir koku yayarak gece tozlayıcılarını çekmektedir.
Genç sürgünler ve yapraklar tüketilmektedir. Taze yaprakları salatalara eklenmektedir. Olgun yapraklar ise haşlanarak, kızartılarak ya da sarımsakla birlikte omlet yapımında kullanılmaktadır. Yaprakları zeytinyağı ile pişirilerek tüketilmiştir. Yaprakları et yemeklerine eklenmiştir. Ayrıca gözlemelerin de içine konulmuştur. Genç sürgünlerin tadı bezelyeye benzer. Bitkinin suyu oftalminin tedavisinde kullanılmıştır. Öksürük, soğuk algınlığı ve solunum sorunları için kullanılmıştır.
Saponin içerdiği için çiğ tüketiminde dikkatli olunmalıdır.
Köpük böceği (Cercopoidea) larvalarının en sevdiği konak bitkilerden biridir. Bu böcekler kendilerini beyaz köpükle sararak yaprakları üzerinde saklanmaktadır.
Çinko, bakır, kadmiyum ve kurşun gibi ağır metallerle aşırı kirlenmiş topraklara toleranslıdır.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adını Satir Silenus’tan almıştır. Satirlerin yarı keçi yarı insan formunda olmasına rağmen, Silenus daha çok at özellikleri taşımakta ve bu özelliği ile diğer satirlerden ayrılmaktadır. Bunun yanında Silenus, şarap tanrısı Dionysos’un öğretmenidir ve sürekli şarap içtiği için ağzı yüzü köpüklü ve salyalı dolaşmaktadır. Cinse ait türlerin büyük bölümünde viskozite görülmekte ve bu nedenle doğrudan şarap tanrısı ile bir bağ kurulduğu düşünülmektedir. Ayrıca Silenus’un orman tanrısı olması ve Silene türlerinin genellikle ormanlık alanlarda görülmesi nedeniyle bir bağ kurulması da mümkündür. Epitet Latince yaygın anlamına gelir ve açık bir şekilde türün dağılım alanının genişliğine işaret eder. Cins ilk defa Konrad Mönch tarafından Behen cinsi altında listelenmiştir, bu durumda yaygınlık Behen cinsi özelindedir. Özgün tanımda bu “in sylvis, frequens in aridis & in horto” olarak belirtilmiştir. Bitkinin Türkçe adlarının büyük bölümü, kuru çiçeklerinin rüzgarda hışırdamasına işaret eder.
Genellikle 20 ila 80 cm büyüyebilen kısa ömürlü çok yıllık bir bitkidir. Kök kazık formunda ve ana kök odunsudur. Çok sayıda gövde görülür, bunlar dik ya da yükselici biçimde ve tüysüzdür. Yapraklar çoğunlukla gövdede, karşılıklı dizilişli ve taban yaprakları saplı iken gövde yaprakları sapsızdır. Yaprak ayası genişçe dikdörtgensi ya da mızraksı, 2 ila 8 cm uzunluğunda, 5 ila 30 mm genişliğinde, tabanı yuvarlak ve ucu sivri ila sipsivridir. Çiçek durumu açık bir talkım halinde, 5 ila 40 adet çiçekli ve bırahtelidir. Bırahte mızraksıdır.
Çanak soluk yeşil ya da nadiren morumsu, çansı, şişkin ve çıplaktır. Taç yaprak 5 adet ve çanağın iki katı uzunluğundadır. 10 adet ercik vardır. Boyuncuk sayısı üçtür. Kapsül yumurtamsı ila küresel, çanak ile aynı uzunlukta ve 6 tırtık tarafından açılmaktadır.
Tohum siyah renkli, küresel böbreksi ve sivilcelidir. Dilimizde gıvışgan otu, cıvrıncık, çığıştak, gıvırşık, ecibücü, ibişgıbış, kıvırşık, kıvışgan, kıvışık, kıvışkan, kıvrışık, kıvşıyık ve tavuk yastığı adları ile bilinmektedir.