Origanum vulgare subsp. hirtum (Kara mercan)

Tanımı

Genellikle 60 ila 100 cm büyüyebilen çok yıllık bir bitkidir. Yapraklar kısa saplı, karşılıklı dizilişli, yumurtamsı, eliptik ya da yuvarlak, 6 ila 40 mm uzunluğunda, 5 ila 30 mm genişliğinde, sivri ya da küt uçlu ve belirgin biçimde salgılı benekli ya da değildir. Bırahte ters yumurtamsı ya da eliptiktir. Bunlar 2 ila 10 mm uzunluğunda, 1 ila 7 mm genişliğinde ve sivri ya da sipsivri uçludur. Çanak 2 ila 4 mm uzunluğundadır. Taç mor, pembe ya da beyaz renkli ve 3 ila 10 mm uzunluğundadır. Dilimizde kara mercan adı ile bilinmektedir.

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca dağ parıltısı anlamına gelir. Bitkinin dağların yüceliğini yansıtmasına işaret eder. Diğer bir yorum ise yine Antik Yunanca dağ neşesi anlamına geldiğini öne sürer. Buna göre atıf, bitkilerin dağların yamaçlarında yoğun bir şekilde çiçek açmalarının dağları güzel göstermesi ile alakalıdır. Epitet Latince yaygın anlamına gelir. Türün geniş dağılım alanına ve/veya yaygın olarak kullanılmasına işaret eder. Alttür epiteti ise Latince tüylü anlamına gelir ve alttürün tüylü yapısı nedeniyle ayırt ediciliğine işaret eder.

Kullanımı

Yaprakları kurutularak mutfakta kullanılmıştır. Yaprakları çiğ ya da pişirilerek tüketilmiştir. Yaprak ve çiçekleri kurutularak çay elde edilmiştir. Bitkiden elde edilen yağ sabun ve parfüm yapımında kullanılmıştır. Karınca ve diğer böcekleri uzaklaştırmak için serpilmiş, ayrıca bu nedenle sebze bahçelerine ekilmiştir. Bitkinin kötü ruhları kovacağına da inanılmıştır. Hamile kadınlara reçete edilmemelidir. Güçlü bir yatıştırıcıdır ve büyük dozlarda alınmamalıdır.

Sindirim ve solunum sistemi üzerinde yararlı bir etkiye sahiptir. Ayrıca menstürasyonu teşvik etmek için kullanılır. Yapraklar ve çiçekli dallar; antiseptik, spazm çözücü, gaz giderici, süt arttırıcı, terletici, adet akışı teşvik edici, balgam söktürücü, uyarıcı, toniktir. Bitki soğuk algınlığı, grip, hafif ateşli hastalıklar, hazımsızlık, mide rahatsızlıkları ve ağrılı adet kanamasının tedavisinde dahili olarak alınır. Dahili olarak, bronşit, astım, artrit ve kas ağrısını tedavi etmek için kullanılır. Pamuk üzerine konulan ve ağrıyan bir dişin çukuruna yerleştirilen bir kaç damla yağı, diş ağrısını hafifletir. Bu bitki, yüksek timol içeriği nedeniyle en iyi doğal antiseptiklerden biridir.