Nasıl tanırım?
Oldukça benzersiz bir türdür ve başka bir bitkiyle karıştırılması zordur. Belki aynı habitatta birlikte görüldüğü Monotropa hypopitys ile karıştırılabilir. Yaprakların kılıflara indirgenmiş olması, klorofil bulunmaması ve gövdenin soluk kahverengi olması ayırt edici özelliğidir.
Habitat
Kayın ormanı
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Haziran – Temmuz
Arazi notu
07 Haziran 2026 • Gölcük • 950 m • Orman
Bitki güçlü ve küflü/tatlı bir koku yayar. Bu koku çok sayıda sinek türünü (özellikle Diptera) ve muhtemelen karıncayı kendine çeker. Bu bitkinin tozlanmasına yardımcı olur ve bu nedenle bitkinin üzerinde örümcek ağlarının görülmesi yaygındır. Bazı durumlarda bitki yer üstüne çıkmadan tüm döngüsünü tamamlayabilir ve nadiren görülen bir özelliktir.
Klorofili yoktur. Bu nedenle besinini toprak altındaki mantarlardan alar. Bu yüzden derin ve karanlık kayın ormanlarının en dibinde, hiçbir ışığa ihtiyaç duymadan yaşayabilir.
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca yuva anlamına gelir. Cinsin kök yapısı çok sayıda iç içe geçmiş kökten oluşur ve yüzeysel olarak kuş yuvasını andırır. Epitet Latince kuş yuvası anlamına gelir ve atıf cins atfı ile aynıdır.
Genellikle 20 ila 40 cm büyüyebilen bir bitkidir. Rizomları kısadır. Gövde kalındır ve kahverengimsi pullarla örtülüdür. Pullar küt ve 3 ila 5 cm uzunluğundadır. Çiçek durumu görece sıkı ancak alt bölümde daha gevşek ve 20 ila 30 arası çiçeklidir.
Çiçekler sarımsı kahverengi ve kokuludur. Bırahte mızraksı, ucu sipsivri ve yumurtalık ile aynı uzunluktadır. Çanak ve taç yapraklar yumurtamsı, ucu küt, kukuletalı ve 10 ila 12 mm çapındadır. Dudak yayık, kıvrık, çiçek örtüsünün iki katı uzunlukta ve alt bölümü hafifçe içbükeydir.
Fotosentez yapma yeteneğinden yoksundur. Besinlerini, ağaç köklerinden besin çeken mantarlardan alır. Bitki çürümekte olan ağaç yaprakları arasında görülür ve renginin de kahverengi olması nedeniyle fark edilmesi güç olabilir. Ayrıca bitki sınırlı sürede güneş ışığı alan orman derinliklerinde de büyüyebilir. Tohumlarının çimlenmesi toprakta ilişkili mantarı bulmaları ile doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle insan eliyle üretilmesi hayli güçtür. Dilimizde asalak salep adı ile bilinmektedir.