Nasıl tanırım?
Dudağın 3 loblu, orta lobun bölünmüş ve çanak yaprakların külah oluşturması ayırt edici özelliğidir. Ayrıca çiçek durumunun küresel ve çanak ile taç yaprakların kırmızı damarlı olmasına da dikkat edilmelidir.
Habitat
Çalılık, nemli çayırlar
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Nisan – Mayıs
Arazi notu
08 Mayıs 2025 • İzmit • 350 m • Çayır
Dudağın uç kısmının belirgin biçimde üç parçalı olmalı nedeniyle Poseidon’un trident adlı üç dişli mızrağına benzetilmiştir.
Çanak ve taç yapraklar birleşerek bir külah oluşturur. Bu külahın üzerinde genellikle daha koyu renkli, ince damarlar bulunur. Bu yapı hem polenleri korur hem de güneş ışığında parlayarak böceklerin dikkatini çeker.
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Yunanca yeni ile Tinaea cinsi birleştirilerek oluşturulmuştur. Tinaea artık kullanımda olmayan bir orkide cinsidir. Cins İtalyan bitki bilimci Vincenzo Tineo’ya (27 Şubat 1791 – 25 Temmuz 1856) adanmıştır. Tinea ayrıca bir güve cinsinin bilimsel adıdır. Normalde hayvanlar (animalia) ile bitkiler (plantae) aleminde aynı ada sahip cinslerin bulunması kurallara uygundur ancak bazı durumlarda bundan kaçınılması da tercih edilebilmektedir. Epitet Latince üç dişli anlamına gelir. Çiçeğin tepesindeki üç adet belirgin köpek dişi benzeri çıkıntıya işaret eder. Beri taraftan epitetteki üç dişli ifadesi tek başına türü teşhis etmek için yeterli değildir.
Genellikle 15 ila 45 cm büyüyebilen bir bitkidir. Tabana yakın 3 ila 4 arası yumurtamsı ila mızraksı yapraklıdır. Çiçek durumu başak formunda küresel ila oval, yoğun çiçekli ve çiçekler gül renklidir.
Çanak yapraklar birbirine yakın, sipsivri ve koyu kırmızı damarlıdır. Dudak beyazımsı gül renkli ve koyu mor benekli, sivilceli, 3 loblu; yanal loblar hilal biçimden ileri yönelik, kesik, dişli; orta lob yanal lobları aşar durumda, kamamsı, sığca çentikli ya da iki lobludur.
Mahmuz silindiriktir ve yumurtalıktan daha kısadır. Dilimizde katranalacası ve tavşantopuğu adları ile bilinmektedir.