Nasıl tanırım?
Çiçeklerin pembeya da morumsu pembe renginde ve çökük küresel biçiminde ve orta yaprakların halkavi dizilişli olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Ormanlık alanlar, dere kenarları
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Haziran – Temmuz
Arazi notu
03 Temmuz 2023 • Dilovası • 220 m • Ormanlık
Gündüzleri neredeyse kokusuzdur ancak hava karardığında ağır ve tatlı bir koku yayar. Bu stratejinin nedeni, sarkık çiçeklerinde tozlayıcılar için konacak yer olmamasıdır. Bu nedenle tozlaşma için havada asılı kalarak uzun bir hortumla nektar emebilen gececi atmaca güvelerine ihtiyacı vardır.
Roma mitolojisinde savaş tanrısı Mars’ın kutsal bitkisiydi. Askerler savaş alanında korunmak için kurutulmuş soğanlarını yanlarında taşıyorlardı.
Orta Çağ’da parlak sarı renkli soğan pullarının kurşunu altına dönüştürme formülünde gizli bir bileşen olduğuna inanılıyordu.
Soğan pişirilerek tüketilmektedir. Nişasta bakımından zengindir. Soğan idrar söktürücü, adet akışı teşvik edici, yumuşatıcı ve balgam söktürücüdür. Kalp hastalıklarını, kalp bölgesindeki ağrıları ve göğüs anjinini hafifletmek için kullanılmıştır.
Yaprağındaki izler hakkında iki efsane vardır; ilki Apollon’un kederini gösterdiği, ikincisi ise Ajax’ın dökülen kanı olduğu yönündedir. Yapraklar üzerindeki düzenli damarlar Yunanca αι harflerine benzemektedir ve bu kelime Yunanca ne yazık ki/heyhat anlamına gelmektedir.
Kediler için zehirlidir. Yutulması halinde böbrek yetmezliğine ve ölüme neden olabileceği rapor edilmiştir.
Kocaeli’nin en nadir bitkilerinden biridir ve tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için gereken süre 7 yıldır. Sökmeyin ya da bulunduğu alanı tahrip etmekten kaçının.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca çiçek anlamına gelir. Kelime Yunancaya büyük ihtimalle Antik Mısırca’dan geçmiştir. Dilimizdeki zambak kelimesi Arapça orijinlidir. Epitet Latince sarık anlamına gelir. Türün çiçeklerinin Osmanlı Devleti padişahı Çelebi Mehmet’in (I. Mehmed) sarık bağlama şekline benzemesine işaret eder. Avrupa’da türün çiçek yapısı ile sultanın sarığı arasında benzerlik kurulmuştur ve bu nedenle İstanbul zambağı ve Sultan zambağı adları ile bilinir.
Genellikle 70 cm ila 100 cm büyüyebilen bir bitkidir. Çiçekler 3 ila 10 arası sayıda, genelde pembe ila mor renklidir ve kokuludur. Olgun bireyler elliye kadar çiçek barındırabilir. Gövde yeşil renklidir ve mor ya da kırmızı lekeler bulunur.
Yapraklar eliptik ila mızraksı, kıvrık, 16 cm uzunluğunda ve genellikle altları hafifçe tüylüdür. Çiçekler çökük küresel, pembe ya da morumsu pembe ve sıklıkla koyu beneklidir.
Çiçek örtüsü bölümleri şeritsi dikdörtgensi, 3 ila 4,5 cm uzunluğunda, 6 ila 10 mm genişliğinde, tabana doğru yayılıcı iken tabanda güçlü biçimde geriye kıvrık ve içtekiler küt uçludur. İplikçikler 18 ila 22 mm, başçıklar, 6 ila 11 mm, boyuncuk 18 ila 20 mm uzunluğunda ve polenler sarı renklidir. Dilimizde türk zambağı, sultan zambağı ve istanbul zambağı adları ile bilinmektedir.
İstanbul’da Ömerli-Cumhuriyetköy civarında rastladım bir kaç tanesine. Çok güzel duruyorlar. Sultan zambağı, İstanbul zambağı gibi isimleri de varmış. İstanbul’a da böyle bir çiçek yakışırdı.
Belgrad Ormanı’nda iki defa rastladım.