Nasıl tanırım?
Ok başı biçimli yaprakları, gevşek salkımlar hâlinde dizilmiş beyaz veya pembe çiçekleri ve üç köşeli koyu kahverengi kapçıkları ile ayırt edilmektedir.
Habitat
Çayır, tarla, yol kenarı
Statü
Doğallaşmış
Çiçeklenme
Haziran – Ağustos
Arazi notu
16 Ağustos 2023 • İzmit • 220 m • Tarla
İnsan vücudundaki kılcal damarları güçlendiren, kan dolaşımını düzenleyen ve yüksek tansiyonu düşürmeye yardımcı olan rutin bileşiği açısından zengindir.
Karabuğday kabuklarıyla doldurulmuş uyku yastıkları (Sobakawa) çok popülerdir. Bu yastıklar başın ve boynun şeklini mükemmel alır, içindeki hava boşlukları sayesinde asla terletmez ve baş ağrısı ile horlamayı azalttığına inanılır. Günümüzde ortopedik yastık pazarının en lüks ürünlerinden biridir.
Bazı Slav dillerinde tatarka adıyla bilinmektedir, çünkü Avrupa’ya Moğol istilası ile gelmiştir. Bir diğer giriş rotası üzeri İspanya üzerinden, Müslümanlar vasıtasıyla olmuştur. Bu nedenle sarazen buğdayı ve putperest tahılı isimleri ile de bilinmektedir.
Yaprakları ıspanak gibi çiğ ya da pişirilerek tüketilmektedir. Tohumları çiğ ya da pişirilerek yenilmektedir. Özellikle Uzakdoğu’da erişte yapımında yaygın olarak kullanılmaktadır. Filizleri salatalara eklenmektedir. Erozyon kontrolü için dikilmiştir. Önemli bir yeşil gübre bitkisidir. Gövdesinden mavi, çiçeklerinden kahverengi boya elde edilmiştir. Kümes ve büyükbaş hayvanlarına yem olarak verilmiştir. Ayrık otu gibi bitkilerle mücadele etmek için kullanılmıştır. Çiçekler, çeşitli tarım zararlısı böcekleri avlayan böcekleri de çeker.
Çiçekli bitkilerin yaprakları ve sürgünleri buruk, büzücü ve kan damarlarını genişleticidir. Dahili olarak yüksek tansiyon, gut ve radyasyon hasarı tedavisinde kullanılmıştır. Ihlamur (Tilia) ile birlikte retina kanaması vakalarında başvurulmuştur. Tohumlarından lapa yapılarak süt arttırıcı olarak kullanılmıştır.
Kabuğu soyulmamış karabuğday tanelerini tüketmeden önce dikkatli olunmalıdır. Taneleri çevreleyen kırmızımsı kabuk, güneş ışığına maruz kaldığında ciltte alerjik reaksiyonlara neden olabilen fagopirin maddesini içermektedir.
Sadece karabuğday tarlalarından beslenen arıların ürettiği Karabuğday Balı, alışılmış ballardan çok farklıdır. Pekmez gibi neredeyse siyah renklidir, çok keskin-odunsu bir aroması vardır ve demir ile antioksidan açısından dünyadaki en zengin ballardan biri kabul edilir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca kayın unu anlamına gelir. Tohumların kayın tohumuna benzemesine işaret eder. Cinsin Türkçe adı olan karabuğday, Fagopyrum esculentum’un tohum rengine ve bu tohumların buğdayla benzer amaçlarla kullanılmasına işaret eder. Epitet Latince yemek için uygun anlamına gelir. Tür mutfak değeri nedeniyle yaklaşık sekiz bin yıldır yetiştirilmektedir.
Genellikle 20 ila 70 cm büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Gövde tüylü ya da çıplaktır. Alt yapraklar yüreksi ya da ok biçiminde ve saplıdır. Üst yapraklar sapsız ve ok biçimindedir. Yapraklar almaşlı dizilişli, düz, 1,7 ila 6,5 cm uzunluğundadır.
Okrea 3 ila 5 mm uzunluğunda ve şeritlidir. Çiçekler iki formludur. Çiçek örtüsü beş lobludur ve 3 ila 5,5 mm uzunluğundadır. Taç soluk pembe ya da oldukça nadir olarak kırmızı ya da beyaz renklidir. Çiçekler altı erciğe sahiptir.
Meyve pırlanta şeklinde ya da yuvarlaktır. Bu meyve 5 ila 7 mm uzunluğunda ve tek tohumludur. Tohumdan üretilir ve hızlı çimlenir. Rekabet gücü yüksektir. Dilimizde karabuğday adı ile bilinmektedir.