Nasıl tanırım?
Hipokilin yanal loblarının bulunmaması, epikilin sert bir kıvrımla hipokile bağlı ve eksenin neredeyse çıplak olması ayırt edici özelliğidir. Yaz aylarında çiçek açmakta ve çoğunlukla kayın ormanlarında görülmektedir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Kayın ve köknar ormanı
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Haziran – Temmuz
Arazi notu
28 Temmuz 2026 • Başiskele • 1000 m • Ormanlık
Bitki için önerilen danakıran adı gerçekte Helleborus cinsinin kadim adıdır. Ancak bu türün önceden Helleborine cinsinde olması nedeniyle bu isim atanmış gözükmektedir. İki cinsin isim benzerliği dışında ortak bir yanı yoktur. Dahası Helleborus, evet danalara zararlıdır ancak bu tür değildir.
Çoğunlukla böceklerin az olduğu orman derinliklerinde görülmektedir ve bu nedenle kendi kendini dölleme yeteneğine sahiptir.
Çimlenebilmek ve hayatta kalabilmek için yeraltındaki mikorizal mantarlarla sıkı bir ortaklık kurmak zorundadır. Mantar ona şeker sağlar, o da büyüdüğünde mantara fotosentez ürünleri verir.
Tonlarca sinonimi vardır ve bu da teşhisinin güçlüğüne dair bir kanıttır.
Cinsin nektarları, doğal olarak fermente olabilen şekerler ve hatta küçük miktarlarda narkotik bileşikler barındırır. Bu nektarı emen arılar veya sinekler kelimenin tam anlamıyla sarhoş olur, uyuşur ve bitkinin üzerinde daha fazla kalarak birer tozlaştırıcıya dönüşürler.
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Yunanca yukarıda büyüyen anlamına gelir. İlk defa Theophrastus tarafından kullanılmıştır ve bitkilerin süt kesici özelliklerine işaret etmektedir. Epitet Latince İran demektir ve türün tip yerine dikkat çekmektedir. Özgün tanımda bu “Persia: Sultanabad, Elbrus pr. Derbent” ifadesiyle belirtilmiştir.
Genellikle 15 ila 70 cm büyüyebilen bir bitkidir. Yapraklar 3 veya 4 adet, yayılıcı, yumurtamsı, küt ila hafifçe sipsivri uçlu, gövdenin orta kısmında dizilmiş ve en alttaki toprağın 10 cm üzerindedir.
Çiçek durumu 5 ila 25 adet çiçeklidir. En alttaki bırahte yaprak benzeri, sipsivri uçlu, 4,5 cm uzunluğunda ve 2 cm genişliğindedir. Çiçekler yatay olarak yayılıcı ve çiçek zamanından sonra sarkıktır.
Çiçek örtüsü yayık ila çansı ve 15 mm çapındadır. Çanak ve taç yapraklar yeşilimsi olup kırmızı bezelidir. Hipokil içeride kahverengimsi yeşil ve nektar içermektedir. Epikil üçgensi, sipsivri uçlu, hafifçe kıvrık ve tabanında 2 adet pürüzsüz, yeşilimsi ila kırmızımsı yükselti bulunmaktadır. Dilimizde acem danakıranı adıyla bilinmektedir.