İçeriğe geç

Helleborus (Çöpleme)


Dolaşım

BitkilerDüğünçiçeği takımıDüğünçiçeğigiller › Çöpleme

Genel bilgiler

Çok yıllık otlardan oluşan bir cinstir. Yapraklar iri, ayaksı ya da parmaksıdır. Çiçek kurulu talkım halindedir. Cins özellikle Balkanlar olmak üzere Avrupa ve Asya kıtasına özgüdür. Bitki zekayı simgeler.

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca “hayvan gıdası” anlamına gelir. İnsanlara karşı zehirli olan türün bazı vahşi hayvanlar tarafından tüketilmesine işaret eder.

Tarihi

Kötü ruhları uzaklaştırmak amacıyla evleri arındırmak ve kutsamak için kullanılırdı. Bitki ayrıca nazar ve büyüye karşı sığırları korumak için de kullanılırdı. Dinsel ayinlerde de kullanılan bitkinin etrafına kılıçla bir daire çiziliyor, Apollon ve Aesculapius’a dua ediliyordu. Bu ayinle birlikte, gelecek yılda olacakların öngörülebileceğine inanılıyordu.

Geleneksel tıp

Geleneksel olarak Helleborus, Veratrum album veya Veratrum nigrum türleri ile aynı maddede işlenir ve İslam tıbbında ak harbak ile kara harbak ile ayrılır. Genel eğilim ak harbakın Veratrum album, kara harbakın ise Helleborus niger olduğu yönündedir ancak her iki cinste de birbirine oldukça benzer tür bulunduğundan kastedilen birden fazla olması daha olasıdır. Örneğin Plinius siyah karaca otunu birden fazla bölgeden sayar ancak günümüzde bu saydığı bölgelerde bulunan karaca otları ayrı türlerdir. Kocaeli’deki Helleborus orientalis ise sadece Yunanistan ve Türkiye’nin Karadeniz kıyısı boyunca görülür.

Dioscorides: Balgam ve safra söktürücüdür. Epilepsi, depresyon, deliryum, artrit ve felç vakalarında başvurulur. Doğum sonrası adet akışını teşvik etmek için kullanılır. İşitme güçlüğü çekenler için kulaklara konulur. Cilt hastalıklarında etkilidir. Sirke ile birlikte vitiligo, empetigo ve cüzzam vakalarında kullanılır. Sirke ile gargara yapıldığında diş ağrısını giderir. Arpa unu birlikte ödem için kullanılır. Asmaların yanına dikilerek üzümlerin müshil etkili olması sağlanır. Evlerin etrafına serpiştirildiğinde kötü ruhlardan korunacağına inanılır. Bitki kazılarak kartalların uçuşu takip edilir ve geleceğe dair kehanetlerde bulunulur. Eğer bitki kazılırken kartalın uçtuğu görülürse bunun ölüme delalet ettiğine inanılır.

Plinius: Melampus kahin olarak oldukça meşhurdur. Bu nedenle karaca otlarına onun adı verilir. Proteus’un delirerek kendini inek zanneden ve tüm gün çayırlarda dolaşan kızlarını keçi sütü ile birlikte bu bitkileri kullanarak tedavi etmiştir (Bitki geleneksel anlamda bir veteriner bitkisidir ve ineklerde görülen çeşitli rahatsızlıkları tedavi etmek için kullanılır). Kara karaca otu at, öküz ve domuzlar üzerinde öldürücüdür ve bu nedenle bu bitkiyi tüketmekten kaçınırlar ancak beyaz karaca otunu yerler ve bir zararı görülmez. Beyaz olanı kusturucudur. Günümüzde bilim insanları entelektüel yetileri keskinleştirmek için bu bitkiyi düzenli olarak kullanır. Örneğin Karneades, Elealı Zenon’un tezlerine cevap hazırlarken bu bu bitkiden faydalandı. Ünlü tribün Marcus Livius Drusus da bu bitkiyi kullanırdı. Siyah olanı felç, delilik, ödem, gut ve eklem ağrısı vakalarında kullanılır. Uygun dozda alınırsa müshil etkilidir. Dövülerek göz merhemi olarak kullanılır. Yara, iltihap ve tümörleri temizlemek için kullanılır. Sığır ve yük hayvanların tedavisinde başvurulur. Zift, günlük ve balmumu ile birlikte hayvanlarda kaşıntıyı gidermek için kullanılır. Bulutlu havalarda kullanılmamalıdır aksi takdirde oldukça acı vericidir. Alkol alınmamalı ve aç olunmalıdır. Yaşlılara, çocuklara ve hassas yapıdaki kişilere verilmemelidir. Ayrıca kadınlara da erkeklerden daha az doz uygulanmalıdır. Galyalılar avlanırken oklarının ucuna bu ottan sürerler okun hayvana saplandığı bölgedeki eti keserler.

İbn-i Sînâ: Deliliği tedavi etmek için kullanılır. Sirke ile birlikte cilt lekelerine uygulanır. Kulak ve diş ağrısını giderir. İşitme sorunlarında kullanılır. Görüşü güçlendirir.

Literatür

Species Plantarum 1: 557. 1753. L.