- Bazı türler, nektarlarında doğal olarak oluşan mikroorganizmalar sayesinde alkol üretir. Bu nektarı içen tozlayıcılar sarhoş olur. Sarhoş olan böcek çiçeğin üzerinde daha uzun süre kalır, daha yavaş hareket eder ve böylece polenlerin üzerine yapışma şansı artar.
- Birçok orkide türü tozlaşmak için böceklere muhtaçken, bazı Epipactis türleri eğer yeterli böcek ziyareti almazlarsa çiçekleri henüz tomurcuk halindeyken veya açar açmaz kendi kendini tozlaştırabilir.
- Dudağın bölümleri, hipokil ve epikil birbirine dar bir eklemle bağlıdır. Tozlayıcı çiçeğe konduğunda bu yapı hafifçe yaylanarak böceği polenlerin olduğu bölgeye doğru iter.
- Bazı türleri karanlık orman diplerinde bile yaşayabilir. Bunu, toprak altındaki mantarlardan besin alarak başarırlar. Bunlar fotosentez yapmazlar ve bu nedenle yaprakları neredeyse renksizdir.
Tanımı
Epipactis (Bindallıçiçeği) genellikle 20 ila 70 cm büyüyebilen dik bitkilerden oluşan bir cinstir. Rizomlar sürünücü, kısa ya da uzatılmış olup çok sayıda uzatılmış ve etli köke sahiptir. Gövde dik, yapraksı ve tek ya da küme halindedir. Bunların tabanında pul benzeri kılıflar vardır. Yapraklar 3 ila çok sayıda, gövdede, sarmal biçimde dizilmiş, genişçe eliptik ila şeritsi-mızraksı, katlı, pürüzlü ya da çıplak ve yeşil renklidir. Çiçek durumu terminal salkım halinde olup gevşek ya da sıkı olabilir. Çiçek bırahteleri yapraklara benzer ve sıklıkla yaprakları aşar. Çiçekler yayılıcı ya da baş aşağı sarkık durumdadır. Bunlar birkaç ya da çok sayıda, burkuk ve saplıdır. Çiçek örtüsü serbest ve yayılıcı ya da gevşekçe yakınsaktır. Taç ve çanak yapraklar serbesttir. Çanak yapraklar yumurtamsı ila yumurtamsı-mızraksı ve içbükeydir. Taç yapraklar sıklıkla çanak yapraklardan daha kısadır. Labellum etlidir ve mahmuz mevcut değildir. Pollinia 4 adet ve unludur. Kapsül dikdörtgensi ve yayılıcı ya da sarkıktır. Tohum çok sayıda ve toz büyüklüğündedir.
Epipactis
Biyocoğrafik dağılım ve sistematik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Cins, Kuzey yarımkürede ve ayrıca Afrika kıtasında yayılış göstermektedir.
🧬 Takson Kartı
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir.
Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Orkide kökünden ‘salep’ adı verilen, sakinleştirici etkisi olan ve oldukça besleyici olan bir toz elde edilmektedir. Bu toz ekmek ve dondurma yapımında kullanıldığı gibi içecek olarak da tüketilmektedir. Musilaj bakımından da zengindir ve mide-bağırsak kanalı tahriş vakalarında başvurulmaktadır.
Cins adı Yunanca yukarıda büyüyen anlamına gelir. İlk defa Theophrastus tarafından kullanılmıştır ve bitkilerin süt kesici özelliklerine işaret etmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır.
Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Kocaeli’ndeki türler
-
Epipactis helleborine (Bindallı çiçeği)
Epipactis helleborine (Bindallı çiçeği) genelde orman sınırlarında görülen ve yaz aylarında çiçek açan bir orkide türüdür.
Leave a Comment