Nasıl tanırım?
Çiçeklerin güz ve kış aylarında açması ve kormus gömleğinin güçlü biçimde lifli olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Kayalık yamaçlar, çalılıklar, ormanlık alanlar
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Eylül – Kasım
Arazi notu
27 Ekim 2024 • Dilovası • 330 m • Makilik
Yunanistan’daki popülasyonların çiçekleri daha açık renkli iken Türkiye’yedeki popülasyonların çiçek rengi koyudur. Bu popülasyonların morfolojisi de (çiçek rengi, yaprak yapısı, soğan zarının dokusu) değişkenlik gösterir ve bu da bir dizi taksonomik karmaşaya yol açmıştır.
Kormus gömleği, ağsı ve kalın lifli bir dokuya sahiptir. Bu yapı, kormusu yer altındaki sert kireçtaşlı kayaların baskısından, don olaylarından ve aç kemirgenlerden koruyan doğal bir çelik yelek görevi görmektedir.
Kormus pişirilerek tüketilmektedir.
Özellikle toprak üstü kısımlarının yüksek antioksidan kapasitesine sahip olduğu tespit edilmiştir. Bitkiden elde edilen özütlerin (ekstrat) deniz levreği ve koi balığı gibi canlıların doğal bağışıklık sistemini güçlendirdiği ve onları hastalıklara karşı koruduğu kanıtlanmıştır.
Bu türe oldukça benzeyen endemik türler bulunmaktadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Crocus mazziaricus kormus gömleği ağsı lifli olan bir bitkidir. Yapraklar 3 ila 7 arası sayıda ve 1,5 ila 3 mm genişliğindedir. İkincil bırahte mevcut olup bırahteden daha kısadır. Çiçek örtüsü boğazı genellikle sarı renkli, tüysüz ya da havlı, bölümler 2,3 ila 5,5 cm uzunluğunda ve 0,5 ila 1,8 cm genişliğinde, küt olarak sipsivri, sivri, küt ya da yuvarlak, leylak mavisi ya da beyaz renkli, genellikle damarlıdır.
İplikçik 2 ila 5 mm uzunluğunda, soluk sarı ya da beyaz renklidir. Başçık 1,2 ila 2 cm uzunluğunda, sarı ya da kremsi beyaz renklidir. Boyuncuk birkaç ince sarı ya da turuncu dala ayrılır. Kormus pişirilerek tüketilmektedir. Dilimizde duru çiğdem adı ile bilinmektedir.
Cins adı Tanrı Hermes’in arkadaşı Crocus’un (κρόκος) adını taşımaktadır. Bir gün iki arkadaş disk atma alıştırması yaparken Hermes, kazayla Crocus’u öldürür. Crocus’un öldüğü yerden küçük bir çiçek çıkar, Crocus’un kanı çiçeğe dökülür. Çiçeğin merkezinde görülen kırmızı renkli uzantılar (ercik) Crocus’un kanıdır. Bitkinin adı ile ilgili ikinci rivayette ise; Crocus adında bir genç orman perisi, Smilax adında bir çoban kıza âşık olur ancak aşkı karşılıksız kalır. Bu aşk nedeniyle tükenerek çiğdem çiçeğine dönüşür ya da öldüğü yerden çiğdem çiçekleri çıkar. Bu hikâyede adı geçen çoban kız Smilax ise, tırmanıcı Smilax (melocan) bitkisine dönüşür. Son rivayet ise Zeus ve Hera’nın birlikte uzandığı çimenlerin arasından, onların aşklarının yüceliği ile çıkmıştır. Diğer yandan kelime, günümüzde zerdeçal olarak bilinen Curcuma cinsinin Sanskritçe adı olan kunkumam ile hayli yakındır. Kelime zerdeçalın safran sarısı olan rengine dikkat çekmektedir ve ilişki de renk üzerinden kurulmuştur.
Tür ? – 1857 tarihleri arasında yaşamış İtalyan bitki bilimci Alessandro Domenico Mazziari’ye adanmıştır. Bilim insanı hakkındaki bilgilerimiz Yunanistan florasına çalışmış olması ile sınırlıdır.
Bu çiçegi Kırşehir’de gördüm ve fotoğrafları cektim