Nasıl tanırım?
Çiçek örtüsünün meyve zamanı yeşil veya zarsı, bölümlerinin 5 adet, yaprakların genişliğinden belirgin biçimde daha uzun ve bitkinin unlu olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Tahrip edilmiş arazi, deniz kenarı, yol kenarı, tarla
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Mayıs – Ağustos
Arazi notu
09 Eylül 2023 • Kartepe • 40 m • Dere kenarı
Napolyon Bonapart’ın ordusunun kıtlık zamanlarda bitkinin tohumları ile beslendiği rivayet edilmiştir.
Demir Çağı’ndan itibaren tüketildiği bilinmektedir.
Lahana veya ıspanağa kıyasla daha fazla demir, protein ve B1 ile B2 vitaminleri içermektedir. Yapraklar ayrıca zengin kalsiyum, potasyum ve C vitamini kaynağıdır.
Bu bitkinin tohumlarıyla beslenen tavukların hızlı kilo aldığı ve yumurta veriminin arttığı kaydedilmiştir.
Sürgünlerin yeşil boya elde edilmektedir. Kökleri ezilerek sabun olarak kullanılmıştır. Kabızlığa iyi gelir. Kanı saflaştırır. İştah açıcı, kabızlık giderici ve kan saflaştırıcıdır. Kalp sağlığına iyi gelir. Sindirim sistemini sağlıklı tutar. Diş sağlığını korur. Şişlikleri giderir.
Bağırsak parazitlerinden romatizma ve eklem ağrılarına, karaciğer rahatsızlıklarından idrar yolu enfeksiyonlarına kadar geniş bir yelpazede kullanılmıştır. Yaprak suyu yanıklara, toz haline getirilmiş yapraklar ise cilt tahrişlerine uygulanmıştır.
Bazı bölgelerimizde zeytinyağlı kavurma ve börek içi olarak tüketilmektedir.
Bitki içerdiği oksalik asit nedeniyle aşırı tüketilmemelidir. Aşırı tüketiminin ishale neden olabileceği rapor edilmiştir. Tohumları düşüğe ve doğurganlığın azalmasına neden olabilir. Romatizma, eklem iltihabı, gut, böbrek taşı veya aşırı asitlik eğilimi olan insanlar, bu bitkiyi diyetlerine dahil ederlerse durumları daha da kötüleşebileceğinden özellikle dikkatli olmalıdırlar.
Tek bitkinin 70.000’den fazla tohum üretebilmesi ve bu tohumların toprakta 30-40 yıl canlı kalabilmesiyle tarım alanlarında baş edilmesi zor bir yabani ottur. Ayrıca, bitkinin salgıladığı allelopatik kimyasallar ile çevresindeki diğer bitkilerin büyümesini engellemektedir.
Kimyasal gübre kullanılan topraklardan toplanmamalıdır.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca kaz ayağı anlamına gelir. Cinse bağlı bitkilerin yapraklarının kaz ayağını andırmasına işaret eder. Buna uygun olarak bitkiler birçok dilde kazayağı olarak bilinmektedir. Dilimizdeki sirken kelimesi doğrudan Türkçe kaynaklı olmalıdır. Türkçede sirkenmek kötü koku nedeniyle iğrenmek anlamına gelmektedir. Kelime ıspanak ve semizotu gibi sebze olarak tüketilen bitkiler için kullanılmaktadır. Bitkilerin haşlanırken yaydıkları kokuya işaret ediliyor olması muhtemeldir. Türkçe Bitki Adları Listesinde “sirken” kelimesi Dysphania ambrosioides türü için kullanılmaktadır, oysa bu tür Amerika kıtasına özgüdür ve bu durumda sirken kelimesinin hangi türe işaret ettiği net değildir. Epitet Latince beyaz anlamına gelir. Bitkinin yaprakları beyaz renkli unlu bir doku ile kaplıdır.
Genellikle 20 cm ila 1,5 metre büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Gövde dik, çok dallı, yeşil ya da mor çizgili, sağlam ve kabartılıdır. Yapraklar almaşlı dizilişli, 2 ila 8 cm uzunluğunda ve 1 ila 5 cm genişliğinde, dörtgensi, üçgen kenarlı ya da mızraksı, kenarları düz ya da dişlidir.
Çiçek öbekleri iri ya da küçük salkımlarda ya da başak benzeri salkımlarda tepededir. Çiçek örtüsü bölümleri beş adet, genişçe yumurtamsı ila eliptik, zarsı kenarlı ve küt ya da hafifçe derin girintili uçludur. Ercik beş adettir. Perikarp tohuma yapışıktır. Tohumlar yatay dizili, mercimeksi, 1,5 mm çapında ve siyah renklidir.
Dilimizde kazayağı, tel pancarı, kursaklık, selmo, telçe, tellice, sirken, küllümancar, tavukotu, cimel, evlidaotu, güllüotu, aksirken ve sahtariza adları ile bilinmektedir.
merhaba, siteniz çok faydalı, çok iyi harmanlanmış bilgiler var. Çok teşekkürler. Chenopodium album için böbrek taşlarına iyi gelir demişsiniz ancak daha sonrasında böbrek taşı olanlar diyetlerinde kullanmasın, durumları kötüleşebilir diye eklemişsiniz. Burada kafam karıştı açıkçası
Merhabaaa, bu güzel paylaşımınız için çok teşekkürler…