Nasıl tanırım?
Mahmuzun bulunmaması, çiçeklerin beyaz renkli, yaprakların dar, almaşlı ve ikili dizilişli olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Orman açıklıkları, makilik
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Nisan – Haziran
Arazi notu
15 Mayıs 2023 • İzmit • 470 m • Ormanlık
Çiçek üzerinde normalde besin değeri az olan sarı renkli bir toz bulunur. Bu toza aldanarak çiçeğe konan böcek ağırlığı ile çiçeği aşağı doğru eğer ve böylece böceğin sırtına polliniadaki gerçek polenler bulanmış olur. Bitki bu hileli stratejisi ile tozlaşmayı sağlar.
Bir ormanda çok sayıda bulunması, oranın kadim ve sağlıklı bir orman olduğuna işaret eder.
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca top başçıklı anlamına gelmektedir ve bu bağlamda başçıkların küresel yapısına işaret eder. Başçık bitkilerde, erkek organın tepesinde bulunan ve polenleri bulunduran yapının adıdır. Epitet ise Latince uzun yapraklı anlamına gelir. Türün cinse bağlı diğer türlere göre gövde yapraklarının belirgin biçimde uzun olmasına işaret eder. İkili adlandırma öncesi adı “Helleborine foliis praelongis angustis, floribus candidis”tir.
Cephalanthera longifolia genellikle 20 ila 60 cm büyüyebilen bir bitkidir. Gövde çok sayıda, yapraksı, dik ve tüysüzdür. Yapraklar koyu yeşil renkli, şeritsi-mızraksı yada mızraksı, yayılıcı, sıklıkla kavisli, uzun ve darca tepeye doğru gittikçe sivrilme eğilimindedir.
Çiçek durumu gevşek olup 5 ila 20 arası sayıda çan biçiminde çiçek taşımaktadır. En alttaki bırahte yaprak benzeri iken en üstteki bırahte hayli küçüktür. Çiçekler beyaz renkli, 1 cm uzunluğunda, sarı kenarlı dudaklı ve genellikle günün en sıcak ve güneşin en parlak saatlerde açarlar.
Çanak yapraklar mızraksı ve 14 ila 18 mm uzunluğundadır. Taç yapraklar yumurtamsı ve kısadır. Meyve kuru bir kapsüldür ve tohumlar toz halindedir. Bazı bireyler aklorofildir ve mantarlara bağlı olarak hayatlarını sürdürürler. Dilimizde kuğu salebi adı ile bilinmektedir.