Bilimsel adından da anlaşılacağı üzere çiçek durumunun belirgin bir piramit oluşturması ayırt edici özelliğidir. Ayrıca bu tür de cinsin karakteristik bir özelliği olarak, uygun koşullar altında küçük alanlarda yüzlerce türün bulunduğu koloniler oluşturabilmektedir.
Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Tanımı
Genellikle 20 ila 50 cm büyüyebilen bir bitkidir. Gövde ince, dik ve dalsızdır. Yumru iki adet ve yumurtamsıdır. Taban yaprakları şeritsi mızraksı ve paralel damarlı, çoğunlukla 25 cm uzunluğunda iken gövde yaprakları kısa ve çok belirgin değildir. Çiçek kurulu kompakt piramit formundadır. Çiçek renkleri pembe ile morun çeşitli tonlarında olup nadiren de olsa beyaz renkli çiçekler de görülmektedir. Çiçekler altı tepallidir ve üçü küçük çanak yaprak ve üçü de taç yapraktır. İki küçük taç yaprak kenarlarda ve büyük üçüncü aşağıdadır. Üçüncüsü dudak olarak bilinir ve üç lobludur. Çiçeklerin arkasında 1,5 cm uzunluğunda tüpsü mahmuz görülmektedir. Dilimizde sivri salep, çam salebi, peynircik, peynir çiçeği ve yoğurtçuk adları ile bilinmektedir.
Çiçek durumunun belirgin bir piramit oluşturması, bitki örtüsünn yoğun olduğu dönemde, tozlayıcıların uzaklardan fark edebileceği bir işaret kulesi işlevi görmektedir. Bunun yanında pollinia, kelebek ve güvelerin hortum (proboscis) yapısına uygun hale getirilmiştir.
Kelebek hortumunu polen paketine (pollinia) soktuğunda, pollinia kelebeğin hortumuna sıkıca sarılır. Kelebek serbest kalana kadar çırpınır ve polenler böylece daha iyi yapışır. Ayrıca hava karardığında ağır ve tatlımsı bir koku yayarak güveleri kendine çeker. Böylece bitki tozlaşmas stratejisini 24 saat boyunca sürdürür. Öte yandan yakın olduğu diğer türlerde olduğu gibi nektarı yoktur, kandırılan kelebek ve güveler tüm işi ücretsiz yaparlar.
Cins adı Antik Yunanca bir terkip olup, geri yaslanan anlamına gelmektedir. Pollinium adı verilen yapının cinse bağlı türlerde karakteristik olarak geriye doğru durmasına işaret eder. Polinium, orkide çiçeklerinin de üst bölümünde bulunan polen kütlesinin adıdır. Epitet Latince piramit gibi anlamına gelir. Çünkü bitkinin ilk çiçek açtığı dönemde çiçek durumu üçgensi bir yapıdadır ve piramidi andırmaktadır. İkili adlandırma öncesi adı “Orchis purpurea, spica congesta pyramidali”dir.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Biyocoğrafik dağılım ve ekolojik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Bu tür, Akdeniz havzasından Levant'a ve Avrupa'dan İran'ın kuzeyine kadar uzanan bir alanda bulunmaktadır.
🧬 Takson Kartı
🌱 Ekolojik Profil
Çalılık, makilik, ormanlık alan sınırı, çayırlar
Geofit
Nisan – Temmuz
06 Haziran 2025 • İzmit • 150 m • Çayır
🗺️ Türkiye gözlemleri
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Fotoğrafları
Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.
Leave a Comment