İçeriğe geç
Anasayfa » Anacamptis (Sivrisalep)

Anacamptis (Sivrisalep)

    FLORA NICOMEDIAE • MEDITERRANEAN–EUROPE–CENTRAL ASIA

    Coğrafi dağılım.

    Cins, Akdeniz havzası başta olmak üzere Avrupa’dan Türkistan’a kadar uzanan bir alanda yayılış göstermektedir.

    ALEMPlantae
    FAMİLYAOrchidaceae
    01

    Maraş dondurmasının kendine has tadını veren orkide gruplarından biridir. Toprak altındaki yumruları glukomannan açısından çok zengindir. Bu ekonomik önemi nedeniyle popülasyonları ciddi insan baskısı altındadır.

    02

    Çiçek durumları üçgensi bir yapıdadır ve böylece tozlayıcıların her açıdan dikkatini çekerler.

    03

    Bazı türler nektar kokusu yayarak kelebekleri kandırır ve neredeyse hiç enerji harcamadan tozlaşmayı gerçekleştirirler.

    04

    Çok sayıda türü ekili arazileri tercih etmekte ve bu yüzden zararlı ot olarak görülmektedir.

    Bilgi

    Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir.
    Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.

    Folklor

    Orkide kökünden ‘salep’ adı verilen, sakinleştirici etkisi olan ve oldukça besleyici olan bir toz elde edilmektedir. Bu toz ekmek ve dondurma yapımında kullanıldığı gibi içecek olarak da tüketilmektedir. Musilaj bakımından da zengindir ve mide-bağırsak kanalı tahriş vakalarında başvurulmaktadır.

    Dikkat

    Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır.
    Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.


    ETİMOLOJİ

    Cins adı Antik Yunanca bir terkip olup, geri yaslanan anlamına gelmektedir. Pollinium adı verilen yapının cinse bağlı türlerde karakteristik olarak geriye doğru durmasına işaret eder. Polinium, orkide çiçeklerinin de üst bölümünde bulunan polen kütlesinin adıdır.

    BİLİMSEL TANIM

    Anacamptis (Sivrisalep) kökgövdesi yumrulu bitkilerden oluşan bir cinstir. Yumruları boş, düz ve yuvarlak olup bölünmemiştir. Gövde çıplak ve yapraksıdır. Gövdede doğrusal mızraksı yapraklar görülür ve bunlar tabana yakın yerde kümelenmiştir. Yapraklar tabanda ve gövdede olup lekesizdir. Çiçek kurulu piramit formunda ve birkaç adet ya da çok sayıda çiçeklidir. Çiçekler küçüktür. Çiçek bırahteleri zarsı ve zaman zaman yapraksıdır. Taç ve çanak yapraklar hafifçe içbükey, çıplak ve uzunlukları eşittir. Dudak mahmuzlu, düz ve yelpazemsi, darca ya da belirgin biçimde üç lobludur. Yanal lobları (varsa) yuvarlak, dikdörtgensi-baklavamsı, eğikçe üçgensi ya da şeritsi; orta lob (varsa) düz ya da iki loblu, çıplak, sivilceli ya da zaman zaman kıllıdır. Mahmuz ipliksi ya da geniş ve kalındır. Sütun kısa ve pollinia iki adettir. Yumurtalık silindirik, sapsız ya da neredeyse sapsız, bükük ve çıplaktır.

    Karasal bir cins olup çoğu türü sığ ve geçirgen kireçli topraklarda yetişir. Ayrıca kuru, besin değeri bakımından zayıf otlaklar ve çayırlar ile sulak alanlar, kumlu bölgeler, yol kenarı, makilik, orman altı gibi alanlarda görülür. Türler en yaygın olarak nisan ve haziran ayları arasında çiçek açar. Güz aylarında yaprak rozeti ortaya çıkar ve bu kış ve bahar aylarında yeşil kalır ancak çiçeklenme döneminde solmaya başlar.

    Meyveden sonra türler kalıcı yer altı yumruları ile hayatta kalır ki bu kurak geçen Akdeniz iklimine uygun bir davranıştır. Yumrular tek yıllıktır ancak uygun koşullarda gövde tabanının altında birden fazla yumru gelişebilir. Cinse bağlı türlerde meyve üretimi yüzdesi hayli düşüktür. Ancak tek meyve 2000 tohum üretebilir. Tohumların herhangi bir besin rezervi yoktur ve bu nedenle çeşitli mantar türleri ile simbiyotik olarak çimlenir. Çimlendikten sonra çiçek açmaya kadar olan süre 4 ila 8 yıldır.


    Kocaeli’ndeki türler

    Bir yanıt yazın

    E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir