Tanımı
Genellikle 30 ila 150 cm büyüyebilen çok yıllık bir bitkidir. Gövde tek ya da birkaç adet, dalları yükselici ve çıplak ila kıllıdır. Yaprak minik kıllı ve salgılı beneklidir. Taban ve tabana yakın yapraklar saplı, 10 ila 25 cm uzunluğunda ve kenarları şeritsi ya da dikdörtgensi 1 ya da 2 teleksi bölümlere bölünmüştür. Orta ve üstteki gövde yaprakları küçük ve kenarları düz ya da tek kesiklidir. Kömeçler açık talkımlarda tek ya da birkaç adet ve saplıdır. İnvolukrum yumurtamsı ila yarı küresel, zamanla çansı ve 1,5 ila 2,5 cm uzunluğundadır. Filari gövdesi koyu yeşil, yumurtamsı ila dikdörtgensi mızraksı, çıplak ya da ağsı tüylü, kenar ve tırnakları siyah, ince dişlerle saçaklı ve içteki filariler kahverengimsi kuruzarsıdır. Çiçekçikler çok sayıdadır. Taç kırmızımsı mor renkli, kısır çiçekler 35-40 mm olup genellikle belirgin şekilde büyüktür ve verimli çiçekler ise 20-25 mm uzunluğundadır. Kapçık kahverengi, 4,5 ila 5 mm uzunluğunda ve kısa havlıdır. Sorguç uzunlukları farklı sert kıllı, 4 ila 5 mm uzunluğunda ve beyaz renklidir. Dilimizde büyük peygamberçiçeği adı ile bilinmektedir.
Takson kartı
- Plantae (Bitkiler alemi)
- Asterales (Papatya takımı)
- Asteraceae (Papatyagiller)
- Centaurea (Peygamberçiçeği)
Centaurea scabiosa L.
Gözlem bilgileri
Centaurea scabiosa doğal olarak Avrupa, Sibirya ve Türkistan’da yayılış gösterir. Ancak günümüzde Uzak Doğu ve Amerika’ya da yayılmıştır.🔗 Yayılış alanının genişliğine karşın bu takson Türkiye’den bilinmemektedir. Bu sayfadaki fotoğraflar bahçemizdeki bir örnekten alındı. Tahrip edilmiş araziler, yol kenarı ve otlaklarda görülmektedir. Haziran ve eylül aylarında çiçek açan bitkiyi 50 ila 1600 metre arasındaki rakımlarda gözlemlemek mümkündür.
Etimoloji
Cins adı Yunanca sentor (κένταυρος) kelimesinden gelmektedir. Adını Sentor Chiron’dan (Χείρων) almıştır. Antik çağ kaynaklarında üst tarafı insan alt tarafı at olan yaratıklara çok sayıda atıf vardır ve bunların en meşhuru Chiron’dur. Chiron, insanoğluna tıp tanrısı Aesculapius üzerinden şifalı bitkileri öğretmiştir. Ayrıca Hercules’in zehirli oku ile alınan bir yarayı da peygamber çiçeği ile tedavi etmiştir. Homeros, ünlü Akalı savaşçı Akhilleus’un de hocası olan Chiron’u eczacılığın babası olarak nitelemiştir. Ve onun şifalı bitkileri kullandığını kaydetmiştir. Plinius ise eczacılık ve botanik bilimlerinin Chiron’a atfedildiğini yazmaktadır. Plutarkhos, Hellas’ın Magnezya şehrinde yaşayanların eczacılık konusunda hünerli olmalarını, onların Chiron’un soyundan gelmeleri ile açıklar. Cinsin Türkçe adı olan peygamber çiçeği de olasılıkla Antik Yunanda bir peygamber seviyesinde olan Chiron ile ilgilidir.
Epitet Latince uyuz otu anlamına gelir ancak burada atıf Scabiosa cinsine değildir. Bu takson ikili adlandırma öncesi Scabiosa major, squamatis capitulis adıyla biliniyordu. Bitkinin uyuzun da dahil olduğu çeşitli cilt şikayetlerinin tedavisinde kullanıldığını da not edelim.
Kullanımı
Kökleri ve tohumları terletici, idrar söktürücü, tonik ve yara iyileştiricidir. Önceleri yaraları iyileştirmek ve cilt enfeksiyonlarını tedavi etmek için kullanılan geleneksel merhemlere eklenmekteydi.
Fotoğrafları
