Nasıl tanırım?
İri mor renkli kömeçleri, derin teleksi parçalı yaprakları ve diken taşımayan geniş siyahımsı saçaklı filarileri ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Bahçe, mezarlık
Statü
Egzotik
Çiçeklenme
Haziran – Temmuz
Arazi notu
06 Haziran 2026 • İzmit • 110 m • Bahçe
Bazı kelebek ve güve tırtılları için birincil besin kaynağıdır.
Kökleri ve tohumları terletici, idrar söktürücü, tonik ve yara iyileştiricidir. Önceleri yaraları iyileştirmek ve cilt enfeksiyonlarını tedavi etmek için kullanılan geleneksel merhemlere eklenmekteydi.
Avrasya’daki yayılış alanının genişliğine karşın bu takson Türkiye’den bilinmemektedir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Yunanca sentor (κένταυρος) kelimesinden gelmektedir ve adını Sentor Chiron’dan (Χείρων) almıştır. Antik çağ kaynaklarında üst tarafı insan alt tarafı at olan yaratıklara çok sayıda atıf vardır ve bunların en meşhuru Chiron’dur. Chiron, insanoğluna tıp tanrısı Aesculapius üzerinden şifalı bitkileri öğretmiştir. Ayrıca Hercules’in zehirli oku ile alınan bir yarayı da peygamber çiçeği ile tedavi etmiştir. Homeros, ünlü Akalı savaşçı Akhilleus’un de hocası olan Chiron’u eczacılığın babası olarak nitelemiştir. Ve onun şifalı bitkileri kullandığını kaydetmiştir. Plinius ise eczacılık ve botanik bilimlerinin Chiron’a atfedildiğini yazmaktadır. Ayrıca Plutarkhos, Hellas’ın Magnezya şehrinde yaşayanların eczacılık konusunda hünerli olmalarını, onların Chiron’un soyundan gelmeleri ile açıklar. Cinsin Türkçe adı olan peygamber çiçeği de olasılıkla Antik Yunanda bir peygamber seviyesinde olan Chiron ile ilgilidir.
Genellikle 1 metrenin üzerinde büyüyebilen tek ya da iki yıllık bir bitkidir. Gövde tüysüz ve olukludur. Yapraklar reçine bezleri ile bezelidir. Alt yapraklar 20 cm uzunluğunda ve derin lobludur. Çiçek kurulu birkaç çiçek barındırır. Bunlar 1,5 ila 2 cm uzunluğunda olup oval şekillidir. Filari yeşil ya da saman renkli, sert ve keskin sarı dikenlere sahiptir. Çiçek başı çok sayıda parlak mor renkli çiçek barındırır. Kapçıkta sorguç mevcut değildir.
Centaurea iberica ile hayli yakındır. Her iki türün de rozet yaprakları derin lobludur, yaprak orta damarları açık renklidir ve rozetin merkezinde dikenler görülür.
C. iberica’nın çiçek başı daha küresel, C. calcitrapa’nın ise dardır; C. iberica’nın kapçığında sorguç görülür, bu C. calcitrapa’da yoktur; C. iberica, C. calcitrapa’ya göre daha uzun ve daha sağlamdır. Dilimizde çobankaldıran ve timur dikeni adları ile bilinmektedir.
Epitet Latince uyuz otu anlamına gelir ancak burada atıf Scabiosa cinsine değildir. Bu takson ikili adlandırma öncesi Scabiosa major, squamatis capitulis adıyla biliniyordu. Bitkinin uyuzun da dahil olduğu çeşitli cilt şikayetlerinin tedavisinde kullanıldığını da not edelim.