Nasıl tanırım?
Kömeçlerin küçük, tırnakların belirgin mukrolu ve çiçeklerin çoğunlukla beyazımsı renkli olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Yol kenarı, tarla, tahrip edilmiş arazi
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Temmuz – Ağustos
Arazi notu
27 Temmuz 2023 • İzmit • 350 m • Yol kenarı
Topraktaki diğer bitkilerin büyümesini engelleyen güçlü bir alelopatik toksin salgılamaktadır. Bu kimyasal aynı zamanda demir gibi besin maddelerini bağlayarak bitkinin kendi besin alımını kolaylaştırmasına da yardımcı olmaktadır. Bu iki işlevli kimyasal savaş taktiği, onu zorlu toprak koşullarında rakiplerine karşı avantajlı kılmaktadır.
Ateş, baş ağrısı ve mide ağrısı gibi rahatsızlıklara karşı kullandılığı raporlanmıştır.
Anavatanı dışında yoğun topluluklar kurarak biyolojik çeşitliliği ciddi anlamda azaltabilmektedir. Çünkü bu bölgedeki yerel bitkilerin, akdüğmenin kimyasal savaşına bağışıklığı yoktur. Bitki ortalama 10.000 tohum üretir, tohumlar olgunlaştığında bitki tabana yakın yerden kırılarak rüzgarda dönmeye ve tohumlarını saçmaya başlar.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Yunanca sentor (κένταυρος) kelimesinden gelmektedir ve adını Sentor Chiron’dan (Χείρων) almıştır. Antik çağ kaynaklarında üst tarafı insan alt tarafı at olan yaratıklara çok sayıda atıf vardır ve bunların en meşhuru Chiron’dur. Chiron, insanoğluna tıp tanrısı Aesculapius üzerinden şifalı bitkileri öğretmiştir. Ayrıca Hercules’in zehirli oku ile alınan bir yarayı da peygamber çiçeği ile tedavi etmiştir. Homeros, ünlü Akalı savaşçı Akhilleus’un de hocası olan Chiron’u eczacılığın babası olarak nitelemiştir. Ve onun şifalı bitkileri kullandığını kaydetmiştir. Plinius ise eczacılık ve botanik bilimlerinin Chiron’a atfedildiğini yazmaktadır. Ayrıca Plutarkhos, Hellas’ın Magnezya şehrinde yaşayanların eczacılık konusunda hünerli olmalarını, onların Chiron’un soyundan gelmeleri ile açıklar. Cinsin Türkçe adı olan peygamber çiçeği de olasılıkla Antik Yunanda bir peygamber seviyesinde olan Chiron ile ilgilidir.
Genellikle 10 ila 60 cm büyüyebilen tek ya da iki yıllık bir bitkidir. Gövde tek ya da birkaç adet, çok dallı ve büyük bir kazık köke sahiptir. Çiçekler beyaz ya da pembe renklidir. Genelde ilk yıl küçük bir rozet oluşturarak azami boya ulaşır, ikinci yıl ise çiçek açar.
Rozet yaprakları kısa saplı, almaşlı dizilişli, derin loblu, iki teleksi, ters mızraksı ile dikdörtgensi arası, 20 cm uzunluğunda ve 5 cm genişliğindedir. Çiçek başları tektir ya da dalların ucunda iki ila üç arası kümeler halinde görülür. Bunlar 3 ila 6 mm çapındadır.
Taç kremsi beyaz ya da nadiren pembe ya da mor renklidir. Çiçek bırahteleri sarımsı yeşil renkli, açık kahverengi kenarlıdır. Kapçık 2 ila 3 mm uzunluğunda, koyu kahverengi ve çizgilidir. Dilimizde zerdali dikeni ve akdüğme adları ile bilinmektedir.
Epitet Latince yayılan anlamına gelmektedir ve bu bağlamda bitkinin küme halinde görülmesine işaret eder. Bu terim, bitkinin bir parçasının geniş ve düzensiz bir biçimde yayılmasını vurgulamaktadır.