Nasıl tanırım?
Dış filarilerin yapraksı ve iç filarilerin teleski dikenli tırnağa sahip olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Yol kenarı, çayır, çalılık
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Nisan – Haziran
Arazi notu
Gözlemlenemedi
Acı tadı ve temel etkisi, içerdiği cnicin adlı bir bileşenden gelir. Bu madde, mide ve safra salgılarını uyararak iştah açıcı ve sindirim destekleyici olarak çalışmaktadır.
Avrupa’da üretilen pek çok geleneksel bitki likörünün ve mideyi rahatlatması için yemeklerden sonra içilen amaro (acı) içkilerinin reçetesinde, aromatik ve sindirim sistemini uyarıcı etkilerinden dolayı kurutulmuş kökleri yer almaktadır.
Genç yapraklar çiğ olarak tüketilebilir. Büzücü, safra söktürücü, terletici, idrar söktürücü, büyük dozlarda alındığında güçlü bir kusturucu, adet akışı teşvik edici, süt arttırıcı, uyarıcı, mide ağrısı geçirici ve toniktir. Bitkinin demlendiğinde emziren annelerin süt tedarikini artırmanın en etkili yollarından biri olduğu söylenir. Doğum kontrol aracı olarak kullanılmıştır. Dahili olarak anoreksi, depresyon ile ilişkili iştahsızlık, dispepsi, flatulent kolik vb. tedavisinde kullanılır.
Çay bardağı başına 5 gramın aşılması mide tahrişine ve kusmaya neden olabilir. Ayrıca rahim kasılmalarını uyarıcı etkisi olabileceğinden hamilelikte kesinlikle kullanılmamalıdır.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Yunanca sentor (κένταυρος) kelimesinden gelmektedir ve adını Sentor Chiron’dan (Χείρων) almıştır. Antik çağ kaynaklarında üst tarafı insan alt tarafı at olan yaratıklara çok sayıda atıf vardır ve bunların en meşhuru Chiron’dur. Chiron, insanoğluna tıp tanrısı Aesculapius üzerinden şifalı bitkileri öğretmiştir. Ayrıca Hercules’in zehirli oku ile alınan bir yarayı da peygamber çiçeği ile tedavi etmiştir. Homeros, ünlü Akalı savaşçı Akhilleus’un de hocası olan Chiron’u eczacılığın babası olarak nitelemiştir. Ve onun şifalı bitkileri kullandığını kaydetmiştir. Plinius ise eczacılık ve botanik bilimlerinin Chiron’a atfedildiğini yazmaktadır. Ayrıca Plutarkhos, Hellas’ın Magnezya şehrinde yaşayanların eczacılık konusunda hünerli olmalarını, onların Chiron’un soyundan gelmeleri ile açıklar. Cinsin Türkçe adı olan peygamber çiçeği de olasılıkla Antik Yunanda bir peygamber seviyesinde olan Chiron ile ilgilidir.
Halihazırda bazı kaynaklarda Cnicus benedictus olarak geçer. Genellikle 5 ila 50 cm büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Yapraklar damarlı ve dikenlidir. Gövde dik, genellikle çatallı dallanmış; gövde ve dallar yoğun biçimde kıllıdır. Taban yaprakları saplı, yaprak ayası dikdörtgensi, yaklaşık 30 cm uzunluğunda ve 8 cm genişliğinde, az teleksi ve sıklıkla çiçek zamanı çürüme eğilimindedir.
Alt ve orta gövde yaprakları saplı, yaprak sapı kanatlı, yaprak ayası darca eliptik, telek loblu ya da az teleksi ve taban daralıcıdır. Loblar üçgensi, darca eliptik üçgensi ya da darca eliptiktir. Üst gövde yaprakları sapsız, taban sarılıcıdır. Üst yapraklar çiçek başlarını aşar.
Çiçek başı tek ya da birkaç adet ve gövde ya da dalların ucundadır. İnvolukrum yumurtamsı, yaklaşık 2 cm çapındadır. Filariler kiremitimsi ve 4 ya da 5 sıralıdır. Dıştaki filariler oval ve yaprak gibidir. Ortadaki filariler eliptik ya da mızraksıdır. İçteki filariler ise genişçe şeritsidir. Taç soluk sarı renklidir. Kapçık silindirik, 8 mm uzunluğundadır. Dilimizde top diken adıyla bilinmektedir.
Tür Nursialı Benedikt’e adanmıştır. Hristiyanlıkta manastır ve keşişlik kavramlarını başlatan kişidir. Bitki birçok Avrupa dilinde, Avrupa’nın koruyucu azizine izafeten kutsal devedikeni olarak bilinir, benzer biçimde ülkemizde de mübarek diken olarak bilinir. Bitki, Benediktin Tarikatı tarafından veba ile mücadele kapsamında kullanılmıştır.