Nasıl tanırım?
Çiçeklerin mor renkli ve tırnağın belirgin bir mukro veya dikenciğe sahip olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Çalılık, yamaç, tahrip edilmiş arazi
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Haziran – Eylül
Arazi notu
27 Temmuz 2026 • Kartepe • 830 m • Yol kenarı
Flora of Turkey‘de 4 farklı gayrıresmi gruba ayrılmış morfolojik olarak oldukça değişken bir türdür.
Cinse ait bazı türlerin süpürge olarak kullanıldığı bilinmektedir. Bu takson için önerilen Türkçe isme göre, bu bitkinin de bu amaçla kullanıldığını varsayabiliriz.
Bu takson (subsp. virgata) Türkiye endemiğidir. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının. Alttür subsp. squarrosa ise daha geniş yayılışa sahiptir ve günümüzde bazı bölgelerde istilacı tür statüsüdedir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Yunanca sentor (κένταυρος) kelimesinden gelmektedir ve adını Sentor Chiron’dan (Χείρων) almıştır. Antik çağ kaynaklarında üst tarafı insan alt tarafı at olan yaratıklara çok sayıda atıf vardır ve bunların en meşhuru Chiron’dur. Chiron, insanoğluna tıp tanrısı Aesculapius üzerinden şifalı bitkileri öğretmiştir. Ayrıca Hercules’in zehirli oku ile alınan bir yarayı da peygamber çiçeği ile tedavi etmiştir. Homeros, ünlü Akalı savaşçı Akhilleus’un de hocası olan Chiron’u eczacılığın babası olarak nitelemiştir. Ve onun şifalı bitkileri kullandığını kaydetmiştir. Plinius ise eczacılık ve botanik bilimlerinin Chiron’a atfedildiğini yazmaktadır. Ayrıca Plutarkhos, Hellas’ın Magnezya şehrinde yaşayanların eczacılık konusunda hünerli olmalarını, onların Chiron’un soyundan gelmeleri ile açıklar. Cinsin Türkçe adı olan peygamber çiçeği de olasılıkla Antik Yunanda bir peygamber seviyesinde olan Chiron ile ilgilidir.
Genellikle 30 ila 70 cm büyüyebilen çok yıllık bir bitkidir. Tabana doğru odunsu, birkaç gövdeli ve çok dallıdır. Yapraklar ağsı tüylü, alttakiler derin teleksi ve çiçeklenme zamanı kurur, ortadakiler az teleksi ve üsttekiler basittir.
Çiçek başı tek ya da sıklıkla dalların ucunda iki adettir. Bunlar sıklıkla çiçeklenmeden sonra dökülürler. İnvolukrum 7 ila 9 mm uzunluğunda ve 3 ila 4 mm genişliğindedir. Filari uzantıları küçük, sıklıkla saman renginde ve büyük morumsu lekelidir.
Çiçekler gül mor renkli, erselik çiçekler 4 ila 8 arası sayıdadır. Kapçık 3 ila 3,8 mm uzunluğundadır. Sorguç 0,5 ila 3,5 mm uzunluğunda ya da hiç görülmez. Dilimizde acı süpürge adı ile bilinmektedir.
Epitet Latince dallı anlamına gelir. Açık bir şekilde bitkinin çok sayıda dal barındırmasına işaret eder. Özgün tanımda bu “ramis tenuibus longis virgatis” olarak belirtilmiştir.