İçeriğe geç
Anasayfa » Calendula officinalis (Aynısefa)

Calendula officinalis (Aynısefa)

FLORA NICOMEDIAE • SPAIN

Nasıl tanırım?

Dilsi çiçeklerin filarilerin iki katından daha uzun, kömeçlerin gösterişli ve bitkinin çok yıllık olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.

ALEMPlantae
TAKIMAsterales
FAMİLYAAsteraceae
CİNSCalendula

Habitat

Tahrip edilmiş arazi, tarla, yol kenarı

Statü

Doğallaşmış

Çiçeklenme

Ocak – Aralık

Arazi notu

29 Ekim 2023 • İzmit • 110 m • Mezarlık

Bilgi

Cins için önerilen aynısefa adı, Arapça göz zevki anlamına gelmektedir. Cinsin göz ağrısı vakalarında kullanılmasına ya da süs bitkisi değerine işaret etmeksi olasıdır.
Zaman zaman, oldukça pahalı olan safranın ikamesi ve ayrıca Avrupa’da makyaj malzemesi olarak kullanılmıştır.
Yoldaş bitkidir, çünkü köklerinden salgıladığı güçlü kimyasallar sayesinde sebzeleri zararlı böceklerden korur.
Çiçekleri biyolojik bir saattir. Sabah saat yedi civarında açarlar ve eğer çiçekler kapalı kalırsa, o gün yağmur yağacağına dair bir işareti olarak kabul edilir.

Folklor

Çiçekler ve yapraklar yenilmektedir. Salatalara eklenmektedir. Çiçekleri çorba ve hamur işlerine çeşni amacı ile katılmıştır. Yapraklarından elde edilen boya çeşitli yemeklere safran ikamesi olarak eklenir. Tohumları protein ve yağ bakımından zengindir. Çiçeklerinden boya elde edilmekte ve bu saç boyası olarak da kullanılmaktadır. Böcek kovucu olarak evlerin kenarına dikilmiştir. Bitkilerden elde edilen yağ parfümeride kullanılmıştır.
Çizik ve kesiklerin iyileşmesine yardımcı olur. Cilt sorunlarında, burkulma, sokma, ısırık, varisler, göz ağrısı ve yaralanmalarda başvurulmuştur. Dahili olarak ateşin ve kronik enfeksiyonların tedavisinde kullanılmıştır. Bütün bitki, özellikle de çiçekler ve yapraklar, iltihap giderici, antiseptik, kas gevşetici, iştah açıcı, büzücü, safra söktürücü, terletici, adet akışı teşvik edici, uyarıcı ve yara iyileştiricidir. Cilt bakımı için geleneksel bir ünü vardır. Lapa halinde uygulanması halinde ciltte kızarıklığa neden olabileceği rapor edilmiştir.

Dikkat

Hamilelik ve emzirme döneminde kullanımı önerilmemektedir.
Modern dermatolojide bebek pişik kremlerinden yaşlanma karşıtı serumlara kadar yüzlerce üründe özütü kullanılmaktadır. İçeriğindeki faradiol esters maddesi, bitki dünyasındaki en güçlü iltihap sökücü bileşiklerden biridir ve cildi hızla sakinleştirmektedir.
Kanser tedavisi gören ve radyoterapi alan hastaların ciltlerinde oluşan ciddi yanıkların hafifletilmesinde etkili olduğu raporlanmıştır.


Fotoğrafları

Türkiye gözlemleri

ETİMOLOJİ

Cins adı Latince ayın ilk günü anlamında gelir. Bitkilerin yılın büyük bölümünde çiçekli olmalarına işaret eder. Özellikle Calendula arvensis, ocak ayında çiçek açmaya başlar ve en erken çiçek açan bitkilerdendir. Epitet Latince tedavi edici anlamına gelir. Epitet, geleneksel tedavide yaygın olarak kullanılan bitkileri tanımlamak için kullanılmaktadır. Bu terim, bitkinin özellikle tıbbi amaçlarla kullanılması nedeniyle aktar, eczane, hastane, vb. yerlerde satılmasını vurgulamaktadır.

BİLİMSEL TANIM

Genellikle 25 ila 80 cm büyüyebilen bir bitkidir. Gövde genellikle tabandan seyrek dallı, yeşil, salgılı havlı ve diktir. Taban yaprakları dikdörtgensi-ters yumurtamsı ya da kaşıksı, 15 ila 20 cm uzunluğunda ve kenarları düz ya da aralıklı minik dişlidir. Gövde yaprakları dikdörtgensi, dikdörtgensi-mızraksı ya da dikdörtgensi-ters yumurtamsı, 5 ila 15 cm uzunluğunda, 1 ila 3 cm genişliğinde, gövdeye sarılıcı, kenarları belirsiz biçimde minik dişli ve ucu küt ya da nadiren sivridir. Kömeç 4 ya da 5 cm çapındadır.

Filariler mızraksı ya da dikdörtgensi-mızraksı, dıştakiler içtekilerden hafifçe daha uzun ve sipsivri uçludur. Dilsi çiçekler sarı ya da turuncu renkli, involukrumun yaklaşık iki katı uzunlukta ve ayası 4 ya da 5 mm genişliğindedir.

Tüpsü çiçekler üçgensi-mızraksı lobludur. Şartlar uygun olduğunda yıl boyu çiçekli kalabilirler. Kapçık sarımsı-kahverengimsi, dikenli ve kavislidir. Calendula officinalis dilimizde aynısefa adı ile bilinmektedir.

Türk uygarlığı

Azeryûn (اذريون), bitkinin Farsçadaki karşılığıdır ve ateş gibi parlak anlamına gelmektedir. Metinlerimizde bitki için sığır gözü anlamına gelen ‘ayn el-bakar (عين البقر) ismi de kullanılmıştır. Beri taraftan ikinci isim, Antik Yunancadaki bouphthalmon (βούφθαλμον)’un tercüme edilmiş halidir ve behâr (Glebionis coronaria) maddesinde incelediğimiz taksona işaret etmektedir. Burada adı geçen iki bitki de papatyagiller ailesindendir ve çiçekleri sarı renklidir. İbnü’l-Baytâr, diş ağrısı giderici etkisi olduğunu ve kısır kadınların bitkiyi muska halinde takarak hamile kalacaklarına inandıklarını; İbn Vahşiyye, çiçeklerinin güneşi takip ettiğini, hamile bir kadın sürekli elinde tutarsa düşük yapacağını, dumanının fare, çiçeğinin sinek kovucu olduğunu, ayrıca bel bölgesine sürüldüğünde ereksiyon sağladığını yazmıştır.

Antikçağ

Yarım metre boylandığı, yapraklarının parmaktan uzun ve sarı çiçekli olduğu belirtilen ve Anadolu’da, iktidarsızlık, diş ağrısı ve sıraca vakalarında kullanılan bitkiden ayrıca düşük yaptırıcı, fare, sinek ve yılan kovucu, kusturucu ve şişlik giderici olarak faydalanılmıştır.
Gövdesi baklayı andırır, yaprakları sinirliceot yaprakları gibidir ve gövdede ahtapot dokunaçlarına benzeyen küçük çantalar bulunur. Kalitelisi dağlık alanlarda yetişendir. Kök dâhil tüm bitkinin suyu çıkarılır. Bu su içildiğinde kan tükürme ve koliğe faydalıdır. Burun kanamasını da durdurur. Meyveler öğütülerek sarılırsa yeni yaraları iyileştirir. DI 4-13.
© Doğan, Hüseyin (2023). Anadolu Türk Uygarlığında Bitkiler (XIII-XV. yy.). Yayımlanmamış Doktora tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli, s.175.

Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.

Calendula officinalis (Aynısefa)” hakkında 2 yorum

    1. Arvensis yabani türüdür, bozulmuş arazilerde, tarlalarda, yol kenarlarında kendiliğinden yetişir. Rengi sarı ve daha küçükçedir. Kışı hafif geçiren bölgelerde kendini kış mevsiminde de gösterir. Aynısafa yazdan Ekim’e kadar çiçeklenir. Genelde tohumu ekilerek yetiştirilir. Daha uzunca ve sarı / tuuncu renklerde karşımıza çıkar.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir