Nasıl tanırım?
Çiçek örtüsünün yeşil veya kırmızımsı, bırahtelerin küçük ve şeritsi mızraksı olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Deniz kenarı, yol kenarı, tahrip edilmiş araziler
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Mayıs – Ağustos
Arazi notu
04 Ekim 2023 • İzmit • 350 m • Yol kenarı
1747’de Alman kimyager Andreas Marggraf’ın pancardan şeker çıkarmayı keşfetmesi bir dönüm noktasıdır. Napolyon Savaşları sırasında İngiltere’nin şeker kamışı ambargosu, Napolyon’u pancar şekeri endüstrisini teşvik etmeye itti ve bu günümüzde dünya şekerinin %20-30’unu karşılayan dev bir sektöre dönüştü.
Aynı türün altında şeker pancarı, yem pancarı, pazı ve sofralık pancar gibi çok farklı formları barındırır. Yaprakları ve sapı da (pazı) besleyicidir ve ayrı bir sebze olarak tüketilmektedir.
Pancar, yüksek nitrat içeriği sayesinde kan basıncını düşürmeye yardımcı olabilir ve atletik performansı artırıcı (ergojenik) etkisi nedeniyle sporcular tarafından tercih edilir. Dünya Anti-Doping Ajansı yasaklı listesinde yer almaz.
Arkeolojik kayıtlar, MÖ 8. yüzyılda Babil Kralı Merodach-Baladan’ın kraliyet bahçelerinde Beta vulgaris yetiştirdiğini göstermektedir.
Beta vulgaris‘in yaprakları çiğ ya da pişirilerek tüketilmektedir. Ispanak ikamesi olarak kullanılmaktadır. Gövdeler pişirilerek tüketilmiştir. Olgun kökler salatalara eklenmiştir. Ayrıca sirke ile salamura yapılarak kullanılmıştır. Kök %8 oranında şeker içerir. Çiçekli saplar brokoli ikamesi olarak yenilmiştir. Şeker pancarı ile pazının atası olarak kabul edilmektedir. Köklerinden elde edilen kırmızı boya, gıda boyası olarak kullanılmaktadır.
Beta vulgaris tümör tedavisinde kullanılmıştır. Başı temizlemek için burun deliklerine konulmuştur. Kansızlık ile sarılığa çare olarak önerilmiştir. Ayrıca kulak çınlamasını gidermek için kulağa damlatılmış, diş ağrısını geçirmek için de gargara yapılmıştır. Kökü gaz giderici, âdet söktürücü, kanama durdurucu ve kadınlar için toniktir. Kök suyunun sağlıklı bir içecek olduğu kabul edilmektedir. Sirkeli pancar suyu kepek giderici ve saç dökülmesini engelleyici olarak tavsiye edilmiştir.
Bazı kişilerin pancar tükettikten sonra idrarlarının pembe veya kırmızı renk alması, pancardaki betalain pigmentini metabolize edememelerinden kaynaklanır. Bu durum zararsızdır ve beeturia olarak adlandırılır.
Kırmızı pancarın suyu, asitlik derecesine (pH) göre renk değiştiren doğal bir indikatördür. Orta Çağ’da ve savaş dönemlerinde pancar suyuyla yazılan gizli mesajlar, kağıt üzerine limon suyu damlatıldığında parlayarak görünür hale gelirdi.
Kırmızı pancar varyetesi, vücutta nitrik okside dönüşen bir inorganik nitrat deposudur. Çalışmalar, pancar suyu içmenin yaşlılarda beynin frontal lobuna giden kan akışını hızlandırdığını ve bunamaya (demans) karşı bilişsel performansı koruduğunu kanıtlamıştır.
Bitkide bolca bulunan betain adlı amino asit, karaciğer hücrelerinde yağ birikmesini önler.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Latince pancar anlamına gelir. Kelime Keltçe orijinlidir, günümüzde Avrupa kıtasındaki birçok dilde pancar adı benzeştir. Dilimizdeki pancar kelimesi Ermenice banjar (բանջար) kelimesinden muharreftir. Epitet Latince yaygın anlamına gelir. Türün Beta cinsi içinde yaygın olarak görülen bir tür olmasına işaret eder.
Genellikle 80 cm büyüyebilen tek ya da iki yıllık bir bitkidir. Kökü sağlam, kahverengi, yumrumsu, turpsu, mekiksi ya da dallı ve yumrumsu değildir. Gövde dik, bazen yatık, şeritli ve dallıdır. Taban yaprakları uzun saplı, dikdörtgensi, 20 ila 30 cm uzunluğunda, 10 ila 15 cm genişliğinde, tabanı kesik, kamamsı ya da hafifçe yüreksi, kenarları düz ya da dalgalı ve küt uçludur.
Gövde yaprakları almaşlı dizilişli ve taban yapraklarından daha küçük, yumurtamsı ya da mızraksı dikdörtgensi ve tabanı sapa doğru kademeli biçimde daralmaktadır. Çiçekler tek ya da 2 ila 8 adetten oluşan gruplar halindedir.
Çiçek örtüsü tabanda birleşik, bölümleri şeritsi ya da darca dikdörtgensi ve meyve zamanı derimsi ve kıvrıktır. Tohum kırmızı kahverengi, mercimeksi ve 2 ila 3 mm çapındadır. Dilimizde pancar, pazı ve kıyı pancarı adları ile bilinmektedir.