Coğrafi dağılım.
Cins Akdeniz havzasından Hindistan’a kadar olan bölgede yayılış gösterir ancak mutfak değeri nedeniyle günümüzde dünyanın büyük bölümünde yetiştirilmektedir.
Cinse bağlı pancar, aslında tek türdür ancak insan müdahalesiyle sofralık pancar, pazı, şeker pancarı ve yem pancarı gibi çok farklı amaçlar için yetiştirilen birçok alt türe evrilmiştir.
Pancarın atası kıyı bitkisidir. Bu miras sayesinde kültür pancarları, tuzlu topraklara ve kuraklığa karşı doğal bir dayanıklılık geliştirmiştir.
Antik Roma’da kadınlar, kırmızı pancarın suyunu yanaklarına ve dudaklarına sürerek tarihin ilk doğal allık ve rujlarını yapmışlardır.
Kırmızı pancar yiyenlerin bir kısmının idrarı pembe/kırmızı renge döner. Beeturia adı verilen bu durum, bitkideki güçlü betalain pigmentinin mide asidinde tamamen parçalanamayıp böbreklerden atılmasından kaynaklanır; tamamen zararsızdır.
19. yüzyılın başına kadar dünyada şeker, sadece kamıştan üretilirdi. Ancak İngiltere, Napolyon Fransası’na ambargo uygulayıp şeker akışını kesince, Napolyon bilim insanlarına emir verdi. Alman kimyager Marggraf’ın keşfiyle, yabani pancarlardan seçici üretimle şeker oranı %4’ten %20’lere çıkarılan şeker pancarı icat edildi. Bu, dünya ekonomi tarihini değiştiren bilimsel bir devrimdi.
Antik Yunan’da pancar, tanrılara sunulan kutsal bir yiyecekti. Delphi’deki ünlü Apollo Tapınağı’nda tanrılara sunulan sebzeler arasında pancarın ağırlığınca gümüş değerinde olduğuna inanılır, bitki ihtişamın sembolü sayılırdı.
Bitkilere kırmızı, mor ve sarı renkleri veren pigmentler, diğer bitkilerdeki gibi antosiyanin değil, nadir görülen betalain pigmentleridir. Bu pigmentler, insan hücrelerini serbest radikallere karşı koruyan, karaciğeri temizleyen ve kanser hücrelerinin büyümesini yavaşlatan çok güçlü antioksidanlardır.
Doğu Avrupa ve Slav kültürünün ulusal simgelerinden biri olan Borsç Çorbası, rengini ve lezzetini tamamen kırmızı pancardan alır. Ukrayna ve Rusya’da bu çorba sadece bir yemek değil; kışın hayatta kalmanın, sıcaklığın ve aile bağlarının kültürel bir sembolüdür.
Spor biliminde kırmızı pancar suyu, atletler için doğal bir doping kabul edilir. İçeriğindeki yoğun nitrat, vücutta nitrik okside dönüşerek kan damarlarını genişletir, kaslara giden oksijen miktarını artırır ve atletik performansı ile dayanıklılığı %15’e kadar yükseltir.
Hazır gıdaların (çilekli yoğurtlar, dondurmalar, soslar, paketli kekler) etiketlerinde gördüğünüz E162 kodu, bu bitkiden elde edilen doğal bir renklendiricidir. Kimyasal yapay boyaların aksine tamamen sağlıklıdır.
Beta (Pancar) tek, iki ya da çok yıllık otlardan oluşan bir cinstir. Kök çıplak, sıklıkla etli ve kalındır. Gövde dik ya da yatık ve çizgili olup dikenli ve etli değildir. Yapraklar almaşlı dizilişli, saplı ya da sapsız, yumurtamsı yüreksi ila baklavamsı kamamsı, küt uçlu ve düz kenarlıdır.
Çiçek durumu tek ya da birkaç çiçekten oluşan kümelerin dizildiği başak formundadır ve gösterişli değildir. Çiçekler erseliktir. Çiçek örtüsü testimsi ve bölümleri üç ila beş adettir. Bırahte yaprak benzeri ya da çok küçük olup çiçek durumunun üst yarısı sıklıkla bırahtesizdir.
Ercik beş adet olup bu bölümlerle karşılıklıdır. İplikçik bizsidir. Meyve tek tohumlu bir kapsül olup sert ve tabanda kaynaşıktır. Tohum yatay ve dairesel ya da böbreksidir. Tohum kabuğu koyu kahverengi ve pürüzsüzdür.
