Nasıl tanırım?
İçteki filarilerin kanca şeklinde incelmesi ve filarilerin yeşilimsi sarı renkli olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Sulak alan, orman, yol kenarı
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Temmuz – Ağustos
Arazi notu
27 Temmuz 2021 • Gölcük • 950 m • Orman
Kök, genç yapraklar ve gövdeler çiğ ya da pişirilerek yenilmiştir. Kökü kavrularak kahve ikamesi olarak tüketilmiştir. İç kabuğunda elde edilen lifler kağıt yapımında kullanılmıştır.
Tek bitki 6.000 ila 15.000 arasında tohum üretebilir. Tohumlar kancalar sayesinde kilometrelerce uzağa taşındığı için girdiği ekosistemleri hızla domine eder.
Yanık, kızarıklık ve diğer cilt sorunları için başvurulmuştur. Kökü vücuttaki ağır metallerin atılmasında yardımcı olur. Bitki antibakteriyel, mantar önleyici ve gaz gidericidir. Bir yaşındaki kökler kan temizleyici, müshil, safra söktürücü, temizleyici, idrar söktürücü, mide ağrısı geçirici ve terleticidir. Boğaz ağrısı, öksürük, kızamık, farenjit ve soğuk algınlığı tedavisinde kullanılmıştır. Kaynatılmış yaprakları ateş düşürücüdür; ayrıca kaşıntı, romatizma, apse, güneş yanığı ve yanıkların tedavisinde kullanılmıştır. Bunun yanında yanıklar, ülserler ve yaraların üzerine sarılmıştır. Tohumlar da ezilerek morluklara sarılmıştır. Tohum, değiştirici, antibakteriyel, mantar giderici, iltihap azaltıcı, temizleyici, terletici, idrar söktürücü ve kan şekeri düşürücüdür.
Tohumlarındaki küçük tüyler zehirlidir. Tohumların, merkezi sinir sistemini harekete geçirerek kasılmalara, solunumda artışa ve daha sonra felce neden olabileceği rapor edilmiştir. Bu ayrıca kan damarlarını genişleterek kan basıncını düşürür.
Ekonomik açıdan önemli bitkileri etkileyen küllenme ve kök çürüklüğü gibi patojenlere ev sahipliği yapabilir.
Çiçek başlarındaki kancalar küçük kuşların tüylerine yapışır. Kendilerini kurtaramayan kuşlar bitkinin üzerinde mahsur kalarak ölürler.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adının etimolojisi belli değildir. Muhtemelen Antik Yunanca ayı anlamına gelen arktos (άρκτος) kelimesinden türetilmiş olup, cinsin çiçek durumunun yapısına işaret etmektedir. Epitet Latince küçük anlamına gelir. Türün, Lappa cinsi özelinde boyutuna işaret eder.
Genellikle 50 ila 300 cm büyüyebilen, çalımsı görünümlü ve iki yıllık bir bitkidir. Gövde çok dallıdır. Kazık kök sistemine sahiptir ve bu kök 30 cm derine gidebilir. Yaprakları saplı, almaşlı dizilişli ve ovaldir, bunlar yarım metre uzayabilir. Alt yapraklar yüreksi ve kenarları dalgalıdır. Yaprakların üstü koyu yeşil renkli, altı ise tüylüdür. Çiçekler dikenlidir, pembe ile lavanta arası renklerde olurlar.
Çiçek başları 2 cm genişliğe ulaşır. Çiçek durumu sapsız ya da 10 cm uzunluğundadır. İnvolukrum 1,5 ila 4 cm çapındadır. Çiçekleri devedikeni çiçeklerini andırır. Çiçekçik 30 adet taç mor, pembe ya da beyaz renklidir. Bırahte kancalıdır. Filariler şeritsi ila mızraksı-şeritsi ve içtekiler sıklıkla mor bezelidir.
Kapçık koyu kahverengi ya da koyu benekli olup 5 ila 8 mm uzunluğundadır. Dilimizde löşlek, lahanaotu, pıtrakdikeni, pıtrak, galabak, galabah, galagan ve şoropok adları ile bilinmektedir.