Nasıl tanırım?
Çiçek rengi ve taç ile ile çanak yaprakların birleşerek külah oluşturması ayırt edici özelliğidir. Külahtaki paralel yeşil çizgilerin varlığı da tür teşhsi için önemlidir. Ayrıca koşullar uygun olduğunda kilometrelerce alana yayılabilir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Çalılık, makilik, çayırlar
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Mart – Mayıs
Arazi notu
25 Nisan 2026 • Kandıra • 5 m • Çayır
Bitki nektar üretmez ancak tozlayıcıları kendine çekebilmek için görünümü ile nektarı varmış izlenimi vererek arıları aldatır. Bahar aylarında çarpıcı çiçekler açan bitki aynı zamanda koku yayar ve kış uykusundan yeni uyandıkları için gerçek nektarlı bitkileri tespit etmekte becerikli olmayan arıları kendine çeker.
Aynı popülasyonda geniş bir renk çeşitliliği sergileyeblir. Kandıra sahillerindeki örneklerde bunu gözlemlemek mümkündür.
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca bir terkip olup, geri yaslanan anlamına gelmektedir. Pollinium adı verilen yapının cinse bağlı türlerde karakteristik olarak geriye doğru durmasına işaret eder. Polinium, orkide çiçeklerinin de üst bölümünde bulunan polen kütlesinin adıdır. Epitet Latince palyaço anlamına gelir. Çiçeklerin benek ve çizgili yapısının palyaçoyu andırmasına işaret eder. Bitki ayrıca çeşitli renk varyasyonları da sergiler. Bu nedenle bitkinin binbir suratlı bir palyaço olduğu, kolaylıkla “görünümünü değiştirebildiği” vurgulanmıştır. İkili adlandırma öncesi adı “Orchis morio femina”dır.
Halihazırda Türkçe kaynaklarda Orchis morio olarak geçmektedir. Genellikle 8 ila 30 cm büyüyebilen bir bitkidir. Yumrular çiçeklenme döneminde tüm kaynağını tüketir ve yerini yeni yumrulara bırakır. Çiçeklerin rengi hayli değişken olup çoğunlukla mor ancak zaman zaman beyaz, pembe ya da koyu mor olabilir.
5 ila 25 arası sayıda kask biçimindeki çiçekler tek bir sap üzerinde gevşek biçimde dizilidir. Yanal çanak yaprak çifti belirgin biçimde yeşil renkli, zaman zaman yanal mor damarlıdır. Alt taç yaprak ise geniş, üç loblu ve merkezinde koyu lekelidir.
Yapraklar on adet, mızraksı ya da zaman zaman yumurtamsı ve tabanda rozet halindedir. Yapraklar yeşil renkli ve lekesizdir. Mahmuz silindiriktir. Dilimizde gelincik salebi adı ile bilinmektedir.